İSTİKLAL VE MAARİF: AZERBAYCAN HALK CUMHURİYETİ’NDE AZERBAYCAN TÜRK MUALLİMLER KURULTAYI (1919)

Kafkasya’nın en eski milletlerinden olan Azerbaycan Türkleri uzun yıllar Çarlık Rusya’nın hâkimiyeti altında varlığını sürdürmüş ve bu dönemde siyasi, idari, sosyal, ekonomik ve kültürel anlamda Rus etkisi altında kalmıştır. Olumsuz anlamdaki bu etki eğitim alanında da kendini göstermiştir. XIX. yüzyılın başından itibaren Çarlık Rusya hegemonyası altında kalan Azerbaycan’da eğitim kurumları Ruslaştırılmış, Rusça eğitim dili hâline getirilmiş ve Azerbaycan Türkleri milli kimliklerinden uzaklaştırılmaya çalışılmıştır. Azerbaycan Türkleri 1918 yılında bağımsızlığını ilan etmiş ve millileşme yolunda önemli adımlar atmıştır. Bu millileşme hareketi eğitim alanında da kendini göstermiş, yeni kurulan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti önceliği eğitim meselelerine vermiş ve sorunlara çözüm bulabilmek adına kurultaylar düzenlenmiştir. Azerbaycan Türklerinin önemli aydınları bu kurultaylarda eğitim kurumlarının durumunu, yeni müfredat sistemini, okutulacak ders kitaplarını, eğitimcilerin sahip olduğu hakları ve bu hakların iyileştirilmesi meselelerini gündeme taşımışlardır. Bu çalışma, dönemin kaynakları ekseninde Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nde eğitim sorunlarını ve bu sorunlara getirilen çözüm önerilerini birinci ve ikinci elden kaynaklar ışığında ele almaktadır.