İstanbul’un Koyun Tedarikçileri: Koyun Eminliği Üzerine Bazı Değerlendirmeler

İstanbul, XV. yüzyıl ortalarından itibaren Osmanlı Devleti’nin başkenti ve yönetim merkezi olmuştur. Şehrin nüfusu ilerleyen yıllarda düzenli olarak artmakla beraber, burada meskun saray halkı, kapıkulu, tüccar ve ahalinin koyun ihtiyacı diğer bölgelere göre daha fazla olmuştur. Bu nedenle yönetim, hem temel gıda maddesi hem de çeşitli hizmet sektörlerinde hammadde olarak kullanılan bu metanın tedarik sürecini titizlikle takip etmeye çalışmıştır. Koyunun iaşe sürecinde meydana gelecek aksaklıklar devleti ve toplumu ekonomik, sosyal ve idari bunalımlara sürükleyebilmektedir. Bu durum yönetimin koyun iaşesinde malî ve idarî konularda bir sorumluya duyduğu ihtiyacı pekiştirmiş ve Koyun Eminliği memuriyetinin kurulmasına yol açmıştır. Varlığına dair ilk bilgilere XVI. yüzyıl ortalarında ulaşılan Koyun Eminleri, XVIII. yüzyıla kadar koyunun temini ve dağıtım organizasyonunda en üst idari yetkili olarak görev yapmıştır. Koyun Eminleri, koyunun çeşitli bölgelerden tedarik edilmesi ve daha sonra İstanbul’da piyasaya sürülmesine kadar geçen sürecin tamamından sorumludur. Denetim ve atama yetkilerine sahip olan bu memurlar, organizasyonun sorunsuz gerçekleşmesi için mesai harcamışlardır. Hazırlanan bu çalışma Koyun Eminliği memuriyetinin kuruluşu, işlevi, lağvı ve İstanbul’un koyun iaşesini ele almaktadır. İstanbul’un et iaşesi hakkında birçok kıymetli eser bulunmakla beraber, Koyun Eminliği özelinde bir çalışma bulunmamaktadır. Arşiv belgeleri, kronikler ve telif eserler kullanılarak hazırlanan bu çalışma ile İstanbul ve sarayın koyun tedarikinde otorite olan bir memuriyetin hizmet kapsamı aydınlatılmaya çalışılmıştır.