Dijitalleşme ve Dini Pratikler: Bir Literatür Taraması

Günümüzde dijitalleşme, sadece teknik boyutuyla değil toplumsal hayata etkileriyle de gündelik hayat pratiklerini önemli ölçüde etkilemiştir. İnsanoğlu tarihin her döneminde mevcut olanakları zorlayarak yeni teknolojiler üretmiştir. Üretilen bu teknolojiler, toplumsal dönüşümleri de beraberinde getirmiştir. Özellikle iletişim alanındaki yenilikler, insanların birbirleriyle ve toplumla ilişkilerinde önemli değişimlerin kaynağı olmuştur. 1990’lı yıllardan itibaren hayatımıza giren internet ise zamansız ve mekânsız ortamlar yaratarak gündelik sosyal alanda gerçekleştirdiğimiz bütün etkinlikleri dijital ortama taşımış; yeni bir kültür alanı oluşturmuştur. İnsanlık tarihi boyunca var olan din kavramı ise toplumsal bir kurum olarak sosyal yaşamda önemli etkilere sahiptir. Toplumların iletişim yolculuğu içinde, teknolojideki etkilerden dini iletişim de etkilenmektedir. Kuşkusuz içinde bulunduğumuz dijital dünyada da dini pratikler, bu teknolojiden oldukça etkilenmişlerdir. Özellikle Covid-19 pandemisi döneminde dinin iyileştirici ve destekleyici gücüne ihtiyaç duyan bireyler, dini pratikleri dijital ortamlara taşımışlardır. Bu dönemde dinin manevi gücüne olan ihtiyacın artmasına karşın, yaşanan sosyal ve fiziki izolasyon nedeniyle ibadet mekanlarından uzak kalan bireyler, kendilerine yeni alan olarak dijital ortamları seçmişlerdir. Özellikle etkileşimin yüksek olduğu sosyal medya, dini vaazların/konuşmaların gerçekleştirilebileceği, din pratiklerinin özgürce uygulanabileceği ortamlar olarak tercih edilmiştir. İnsanlar böylece, karşılıklı soru-cevap etkinliklerini gerçekleştirebilecek ve sohbeti takip eden diğer kullanıcılarla iletişim kuracakları bir ortama sahip olmuşlardır. Bu çalışma iletişim teknolojilerindeki değişimlerle dini uygulamalar arasındaki ilişkileri ele alan kuramsal yaklaşımları haritalandırmayı ve dijitalleşme-din ilişkisi çerçevesindeki kuramsal tartışmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır.