KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR

Bu çalışma, Kahramanmaraş ilinin Türkoğlu ilçesinde yaşayan etnik grupları tarihî bağlarıyla incelemekte ve yöre ağzında bugün yaşayan söz varlığını sistemli biçimde tespit ederek Derleme Sözlüğü’ne katkı sağlamayı amaçlamaktadır. 2008-2010 ve 2021-2024 yılları arasında gerçekleştirilen saha araştırmalarında, ilçeye bağlı 36 mahalleden alınan 53 ses kaydı incelenmiştir. Derleme çalışmaları; yaşlı, çoğunluğu okuma yazma bilmeyen ve yöreden dışarı çıkmamış konuşurlardan alınan ses kayıtlarıyla yürütülmüş; böylece ağız özelliklerinin özgün biçimleri korunmuştur. Toplanan sözcükler beş başlık altında sınıflandırılmıştır. Derleme Sözlüğü’nde yer almayan, anlamı farklı olan, sesletimi değişik biçimlerde görülen, Maraş/Mr. adına kaydedilmediği hâlde Türkoğlu’nda kullanılan ve sözlüklerde yer almayan deyim ve kalıpları kapsayan çalışmada her sözcük, yöredeki bağlamı içinde tanık cümle ile sunulmuş; kullanıldığı mahallelerle belirtilmiştir. Derleme Sözlüğü’ndeki madde başlarına atıfta bulunulmuştur. Çalışmada Türkoğlu ağzında bulunup Derleme Sözlüğü’nde bulunmayan 54 isim, 23 fiil, 4 sıfat, 19 zarf, 1 zamir, 2 ünlem = 103 sözcük; Derleme Sözlüğü’nde bulunup Türkoğlu ağzında anlamı farklı 65 isim, 12 fiil, 24 sıfat, 5 zarf, 1 ünlem=175 sözcük; Derleme Sözlüğü’nde bulunan ama Türkoğlu ağzında farklı sesletilen 27 isim, 4 fiil, 4 sıfat, 3 zarf, 2 zamir, 1 edat, 2 ünlem=43 sözcük; Derleme Sözlüğü’nde bulunan ama Maraş/Mr. adına kaydedilmeyen 33 isim, 8 fiil, 6 sıfat, 4 zarf, 1 zamir, 1 ünlem =53 sözcük ile Derleme Sözlüğü ile Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü’nde bulunmayan ama Türkoğlu ağzında yer alan 31 deyim tespit edilmiştir. Çalışma, yalnızca sözlük bilimi açısından değil ağız araştırmaları, halk bilimi, tarih ve etnoloji açısından da önemli veriler sunmakta; aynı zamanda güncel Derleme Sözlüğü’nün zenginleştirilmesine katkı sağlamaktadır. Elde edilen verilerin Türk Dil Kurumunun dijital sözlük çalışmalarında değerlendirilmesi hedeflenmektedir.