The expedience of anxiety and pleasure

Βασισμένη στην παραδοχή ότι η λογοτεχνία και η ψυχαναλυτική θεωρία λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία αφηγήσεων, η διατριβή αυτή αποτελείται από μία παράλληλη ανάγνωση παραμυθιών που βρίσκονται στις συλλογές των αδερφών Γκριμ και των θεωρητικών κειμένων της πρωτοπόρου ψυχαναλύτριας Μέλανι Κλάιν. Γεννημένη στη Βιέννη το 1882, Η Κλάιν ανατράφηκε σε ένα πολιτισμικό περιβάλλον όπου τα παραμύθια των αδελφών Γκριμ είχαν καθιερωθεί ως το θεμελιώδες ψυχαγωγικό και παιδαγωγικό αφήγημα κατά την παιδική ηλικία. Οι θεωρίες της διαμορφώθηκαν σταδιακά από τις αναλύσεις παιδιών, τα οποία είχαν ανατραφεί στο ίδιο πολιτισμικό πλαίσιο. Αυτή η ιστορική και πολιτισμική πραγματικότητα αντανακλάται εν μέρει σε ορισμένα από τα θεωρητικά της κείμενα καθώς και σε προσφάτως διαθέσιμες κλινικές της σημειώσεις. Και τα δύο αυτά είδη κειμένων διατρέχονται από εικόνες, σύμβολα και δομές, που απαντώνται συστηματικά στα παραμύθια των αδερφών Γκριμ. Υποστηρίζω ότι τα παραμύθια των αδερφών Γκριμ άσκησαν έμμεση αλλά ζωτική επίδραση στην ψυχαναλυτική θεωρία της Κλάιν. Την ίδια στιγμή, η παράλληλη μελέτη των δύο αυτών πεδίων αναδεικνύει τα κοινά στοιχεία στη δομή και το συμβολισμό τους με τέτοιον τρόπο, που μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα και από διαφορετική οπτική ορισμένους λόγους και τρόπους με τους οποίους τα παραμύθια των Γκριμ βρίσκουν απήχηση σε πολυάριθμά και διαφορετικά μεταξύ τους ακροατήρια. Θεμελιώδεις έννοιες της Κλαϊνικής θεωρίας, όπως η κεντρική σημασία του μητρικού στοιχείου στη διαμόρφωση της ατομικής ταυτότητας, το άγχος ως προϋπόθεση για τη συμβολοποίηση, η παρανοϊκή-σχιζοειδή και καταθλιπτική θέση, το εσωτερικό αντικείμενο, όλα βρίσκουν το δομικό ή συμβολικό ανάλογό τους σε στοιχεία των παραμυθιών των Γκριμ. Με αυτόν τον τρόπο καταδεικνύεται πώς στοιχεία των παραμυθιών απηχούν ψυχικές διεργασίες, κάνοντας τα αφηγήματα αυτά ιδιαίτερα επιδραστικά σε ευρύ κοινό. Η διασύνδεση αυτή μεταξύ των παραμυθιών και της ψυχαναλυτικής θεωρίας γίνεται εφικτή με τη βοήθεια της θεωρίας του Προπ σχετικά με τη μορφολογία των παραμυθιών, ένα έργο-σταθμός στη μελέτη της λαογραφίας, καθώς και με στοιχεία από το έργο του ψυχαναλυτικά προσανατολισμένου λαογράφου Alan Dundes. Το έργο του τελευταίου έχει βασιστεί στην αντίληψη ότι οποιαδήποτε συλλογή λαογραφικού υλικού, σε οποιαδήποτε μορφή, θα πρέπει να συνοδεύεται από προσπάθειες να προσδιορίζεται η θέση και η λειτουργία των στοιχείων αυτών εντός του πολιτισμικού πλαισίου τους, καθώς και από απόπειρες ερμηνείας της πιθανής χρήσης και σημασίας για το κοινό τους.