AMİSOS NEKROPOLÜ’NDEN GEÇ HELENİSTİK VE ERKEN ROMA İMPARATORLUK DÖNEMİ’NDE KULLANILMIŞ BİR YER ALTI KAYA MEZARI, MEZAR BULUNTULARI VE TREPANASYONLU BİR KAFATASI PARÇASI ÜZERİNE BAZI DEĞERLENDİRMELER

MÖ 6. yüzyılın ortalarında Milet kolonizasyonun etkisiyle kurulan (bugünkü Atakum İlçesindeki Çakalca-Karadoğan Höyüğü) Amisos kenti, siyasi ve ticari hacminin gelişip gen işmesiyle birlikte MÖ 4. yüzyılın sonlarına doğru, 16 km. doğusuna (bugünkü İlkadım İlçesi, Toroman Tepe ve çevresi) konumlandırılmıştır. Bu dönemde kent, nekropol alanıyla birlikte sınırlarını genişleterek konumunu büyültmüştür. Kentin nekropol alanında sıkça karşılaşılan mezar tiplerinden biri olan yer altı kaya mezarı bu çalışmada ele alınmıştır. Söz konusu yer altı kaya mezarı, eğimli arazi yapısı üzerine konglomera kayaç yapısının oyulmasıyla yapılmıştır. Mezarda, Geç Helenistik Dönem ile Erken Roma İmparatorluk Dönemi’ne ait buluntular ele geçmiştir. İki defin nişi bulunan mezarda yoğun olarak pişmiş toprak unguentarium ve lagynos parçaları dikkati çekmektedir. Fusiform ve piriform gövde yapısına sahip unguentariumlar ile lagynoslara ait seramik parçalarının mezar içinde kırık olarak ele geçmesi belirli bir amacın varlığına işaret etmektedir. Mezarda defin kalıntıları olarak sadece ölü bireye ait kafatası parçaları ele geçmiştir. Ölü bireye ait kafatası parçalarından birinin üzerinde ise bir oyuk bulunmaktadır. Oyukla ilgili yapılan incelemeler, ölü bireyin kafatasına trepanasyon uygulamasının yapılmış olduğunu göstermiştir. Trepanasyonlu kafatası olarak kent nekropolünde ele geçen ilk örnektir. Çalışmada, trepanasyon uygulaması üzerinde durularak bazı çıkarımlarda bulunulmuştur. Ayrıca, mezar yapısı ve defin nişleri üzerinde durularak mezarda ele geçen altın, metal alaşım, cam, çakmaktaşı, demir, taş, pişmiş topraktan yapılmış in-situ konumda ele geçen buluntular katalog şekline ayrıntılı olarak işlenmiştir. Buluntular benzerleriyle karşılaştırılarak analojileri yapılıp tarihlendirilmiştir. Böylelikle mezar yapısından ve farklı dönemlere ait olan buluntulardan mezarın, Geç Helenistik-Erken Roma İmparatorluk Dönemi’nde birden çok kullanım görmüş olduğu sonucuna varılmıştır.