สัณฐานวิทยาเชิงเปรียบเทียบของระบบย่อยอาหารในอ้นเล็ก Cannomys badius (Hodgson, 1841) ในความสัมพันธ์กับอาหารและการขจัดพิษจากไซยาไนด์

Title: สัณฐานวิทยาเชิงเปรียบเทียบของระบบย่อยอาหารในอ้นเล็ก Cannomys badius (Hodgson, 1841) ในความสัมพันธ์กับอาหารและการขจัดพิษจากไซยาไนด์

Description:

อ้นเล็ก Cannomys badius เป็นสัตว์ฟันแทะกินพืชในวงศ์ Spalacidae ที่ขุดโพรงอาศัยอยู่ใต้ดิน มีการกระจายตัวในประเทศแถบคาบสมุทรอินโดจีน ชนิดของอาหารที่อ้นเล็กกินยังมีความคลุมเครือ บางรายงานกล่าวว่าอ้นเล็กกินพืชที่มีองค์ประกอบเป็นเส้นใยสูง จัดเป็น specialist herbivore แต่บางรายงานจัดว่าอ้นเล็กเป็น generalist herbivore ที่สามารถกินผลไม้และเมล็ดพืชได้หลายหลากชนิด นอกจากนี้จากการสังเกตอ้นเล็กในกรงเลี้ยงพบว่า อ้นเล็กสามารถกินพืชที่มีองค์ประกอบของไซยาไนด์สูงได้ เช่น มันสำปะหลังดิบ ซึ่งปกติจะเป็นพิษต่อสัตว์ส่วนใหญ่ ในการศึกษาครั้งนี้ใช้อ้นเล็กจำนวน 14 ตัว เพื่อศึกษาสัณฐานวิทยาของระบบย่อยอาหาร และนำข้อมูลที่ได้มาอนุมานชนิดของอาหารที่อ้นเล็กกิน รวมถึงอธิบายความสามารถในการกินพืชที่มีไซยาไนด์ของอ้นเล็ก โดยอวัยวะในระบบย่อยอาหารถูกนำมาศึกษามหกายวิภาคศาสตร์ และมิญชวิทยาด้วยสีย้อม hematoxylin & eosin และ Masson’s trichrome รวมถึงศึกษาการแสดงออกของเอนไซม์ mercaptopyruvate sulfurtransferase (MPST) ซึ่งช่วยลดความเป็นพิษของไซยาไนด์ด้วยวิธีอิมมูโนฮิสโตเคมี ผลการศึกษาพบว่า หลอดอาหารมีเนื้อเยื่อบุผิวแบบ stratified squamous ที่มีชั้นเคอราทินหนา กระเพาะอาหารมีลักษณะเป็น 1 ห้อง (unilocular stomach) พบเนื้อเยื่อบุผิวแบบ stratified squamous ที่มีชั้นเคอราทินในส่วน fundus และเนื้อเยื่อบุผิวแบบต่อมในบริเวณอื่น สัดส่วนความยาวของลำไส้เล็กต่อลำไส้ทั้งหมดมีค่าน้อยเมื่อเทียบกับสัตว์ฟันแทะชนิดอื่น ๆ ซีกัมประกอบด้วย haustra 5-7 อัน มีเนื้อเยื่อน้ำเหลืองมากแต่ไม่พบไส้ติ่ง ผนังภายในโคลอนประกอบด้วยสันนูนตามยาว 2 อัน แล้วตามด้วยสันนูนรูปตัว V ที่เรียงซ้อนกันคล้ายก้างปลา มี goblet cells จำนวนมาก ในส่วนของต่อมเสริมพบว่า ตับมีจำนวน 5 พู มีถุงน้ำดี และตับอ่อนมีลักษณะแผ่ออกเป็นริ้ว ในการศึกษาตำแหน่งของ MPST ในเซลล์พบว่า มีการแสดงออกใน parietal cells ของกระเพาะอาหาร เซลล์เนื้อเยื่อบุผิวของซีกัมและโคลอน hepatocyte ของตับ เซลล์ใน islets of Langerhans ของตับอ่อน เซลล์กล้ามเนื้อลายและกล้ามเนื้อเรียบในทางเดินอาหาร การศึกษาครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า อ้นเล็กเป็นสัตว์กินพืชที่มีกระบวนการหมักอาหารโดยจุลชีพเกิดขึ้นในลำไส้ใหญ่ และสามารถกินพืชที่ความสากและแข็ง ซึ่งเป็นลักษณะของอาหารที่มีเส้นใยสูงได้ จึงคาดว่าอ้นเล็กน่าจะเป็น specialist herbivore นอกจากนี้ การแสดงออกของ MPST มากในลำไส้ใหญ่และตับสะท้อนให้เห็นถึงความสามารถในการกำจัดพิษของไซยาไนด์ที่เกิดขึ้นจากกระบวนการหมักอาหารได้.