Müstakil Bir Kırım Hanlığı Tarihi: Çelebi Akay Tarihi

Bu çalışma Kırım Hanlığı tarihini müstakil olarak ele alan; Hurremî mahlaslı, Çelebi Akay lakablı Abdurrahmân Efendi’nin kaleme aldığı Çelebi Akay Tarihi adlı eseri tanıtmaktadır. Eser, tarih asraştırmacıları tarafından Seyyîd Mehmed Rıza’nın Es-Seb‘ü’s-Seyyâr fî Ahbâr-ı Mülûkü’t-Tatar adlı eserinin basit bir muhtasarı olarak değerlendirilmesinden kaynaklı olarak daha önceki çalışmalarda gözardı edildiğinden, bu çalışmada eserin basit bir muhtasar olup olmadığı değerlendirildi. Bu minvalde, eserin müellifi olan Abdurrahmân Efendi’nin hayatı, Çelebi Akay Tarihi’nin ne zaman, nerede ve neden yazıldığı, eserin muhtevası, kıymeti, nüshaları ve bunların hususiyetleri ele alındı. Ayrıca Çelebi Akay Tarihi’nin Seyyîd Mehmed Rıza’nın Es-Seb‘ü’s-Seyyâr ve Abdülgaffar Kırımî’nin Umdetü’l-Ahbâr adlı târîhleriyle münasebeti ve diğer Kırım tarihleri arasındaki yeri üzerinde duruldu. Târîh’in iki ayrı telifini temsil eden İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, ŞD, nr. 273 (=Ş) ve İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi’nde T.399 (=N) numarada kayıtlı nüshalar incelenerek değerlendirildi. Müellifin hayatı hakkında daha önceki çalışmalarda eserin İstanbul Araştırmaları Enstitüsü nüshasından tespit edilen bazı yeni bilgiler güncellendi.