Nahiv Kaidelerinin Belirlenmesinde Hadislerin İstişhad Olarak Kullanılması

Hicrî ilk üç asır, Arap lisanı alanında yazılı malzemenin günümüze ulaşması ve önemli âlimlerinin bu dönemde yetişmesi sebebiyle daha sonraki dönemler için oldukça önemlidir. Hulefâ-yı Râşidîn Dönemi’nde başlayan fetih hareketleriyle Araplar’ın mevâlîyle birlikte yaşamaya başlaması fasih Arapçanın bozulmasına sebep olmuştur. Fasih Arapçanın bozulmasının önüne geçmek ve onu korumak için nahiv usulü kaidelerinin tespit edilip geliştirilme çalışmaları hız kazanmıştır. Tespit edilen nahiv kaidelerini saptamada ve doğrulamada tanık gösterilen temel kaynağın öncelikle Kur’an âyetleri, daha sonra şiir ve nesir olması tartışılmazken ileriki dönemlerde de hadisler tanık gösterilmeye başlanmıştır. Ancak, Arap bilim insanları hadislerin gramer kurallarının tespitinde tanık olarak kullanılıp kullanılmayacağı konusuna odaklanmıştır. İlk dönem dilcilerden İbnü’d-Dâi ve Ebû Ḥayyân hadislerin tanıklığına karşı çıkarken eserlerinde hadisleri birkaç defa tanık gösterip suskun kalmayı tercih etmişlerdir. İlk defa İbn Mâlik, hicrî yedinci asırda eserinde hadisleri tanık olarak kullanmıştır. Daha sonra eş-Şâtıbî ile başlayan ve Süyûtî ile devam eden uzlaşmacı yaklaşım ortaya çıkmış ve bu yaklaşım modern dönemde de devam etmiştir.