Izabela z Czartoryskich Działyńska wobec bratanka, Augusta Czartoryskiego

Izabela z Czartoryskich hrabina Działyńska (Iza), córka księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, żona Jana Kantego Działyńskiego, kolekcjonerka i założycielka muzeum w przebudowanym przez nią zamku w Gołuchowie, już za życia uchodziła za osobę zamkniętą w sobie, niedostępną i wyniosłą. Zygmunt Krasiński określił ją mianem „lodowatej” i taki obraz Izy utrwalił się w historiografii. Korespondencja rodzinna ujawnia natomiast, że hrabina zachowywała się zupełnie inaczej wobec najbliższej rodziny. Niniejszy artykuł pokazuje, że szczególnie bliska więź łączyła ją z jedynym synem Władysława Czartoryskiego i jego hiszpańskiej żony, Marii Amparo Muñoz y de Borbón, Augustem (Guciem), przyszłym błogosławionym. Wobec niego potrafiła być bezpośrednia, żartobliwa, dzieliła się z nim swoimi problemami, a także radościami i zainteresowaniami związanymi nie tylko ze sztuką. Kilkakrotnie gościła go w Gołuchowie, okazując matczyną troskę. Miała wpływ na jego wychowanie w duchu polskości. Nie potrafiła jednak zaakceptować wyboru drogi kapłańskiej przez bratanka, stawiając interes rodu Czartoryskich ponad wolę Augusta.