Ulusal Mimarlık Akımının Kurucu Unsurları Bağlamında Giulio Mongeri ve Türk Meslektaşlarının Karşılaştırmalı Okuması

Osmanlı’nın son dönemlerinde II. Meşrutiyet sonrasında Milliyetçilik akımının önem kazanmasıyla beraber yabancı akımlara alternatif olarak ulusal mimari üslup oluşturulmak istenmiştir. Mimaride milli kimlik oluşturabilmek için yapılan çalışmalarda yerli mimarların yanı sıra yabancı mimarların da etkileri görülmüştür. Levanten adı verilen azınlık durumundaki yabancı toplumlardan olan mimarlar da I. Ulusal Mimari kapsamında eserler ortaya çıkarmışlardır. 19. yy. sonu ve 20. yy. başı mimarları olarak bilinen Mongeri, Vallaury ve D’aronco bunlara örnektir. Dönemin en önemli iki kenti olan başkent İstanbul ve yeni başkent olacak olan Ankara’da I. Milli Mimari üslubun özelliklerini yansıtacak eserler yapmış olan İtalyan mimar Mongeri bu kapsamda incelenmeye değer bir isimdir. Yerli mimarlardan öne çıkmış isimler olan başta Mimar Kemaleddin olmak üzere Vedat Tek ve Arif Hikmet Koyunoğlu gibi isimler ile birlikte yabancı olmasına rağmen milli üsluba yönelik eserler vermiş olan Mongeri’nin tasarım anlayışının ve eserlerinin yerli mimarlar ile karşılaştırılması, milli üslubun eserlere yansımasında etnik farklılığa bağlı değişimin veya farklılığın tespiti incelenmeye değer görülmüştür. Vallaury ve D’aronco’dan gerek yaşadığı dönem gerekse mimari üslubuyla ayrılan Mongeri araştırma kapsamında incelenmiştir. Bu araştırmada, ülkemizde I. Ulusal Mimarlık Dönemi’nde Mongeri’nin tasarım anlayışının incelenmesi ve bu anlayışın dönemin milli mimarlarının tasarım yaklaşımları ile mimari eserleri doğrultusunda karşılaştırılması amaçlanmıştır. Ulusal Mimarlığın ön plana çıktığı 1908 ve 1930 yılları araştırmanın kapsamını oluşturmuş ve incelenecek eserler bu dönem dahilinde seçilmiştir. Araştırmada karşılaştırmalı analiz ve tipolojik analiz yöntemleri kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, Türkiye’nin Milli Mimari üslubu kapsamında tasarımlar yapan ve yabancı olmasına karşın milli değerlerde yapılar ortaya koyan Mongeri’nin milli üsluba karşı yaklaşım tarzı yansıtılmaya çalışılmıştır.