Giulio Mongeri ve İzmir: Mimarın 1922 Yangını Sonrası Kentin Yeniden İmarına Katkıları

1873 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Giulio Mongeri, mimarlık eğitimini Milano’da bulunan Brera Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisi’nde tamamlamıştır. Bu kurumda, dönemin önde gelen mimarlarından ve mimarlık kuramcılarından biri olan Camillo Boito’nun öğrencisi olarak yetişmiş ve onun en parlak öğrencilerinden biri olmuştur. 1896 yılında akademiden birincilikle mezun olan Mongeri’nin mimarlık kariyerinin erken döneminde Boito’nun etkileri açık biçimde gözlemlenebilmektedir. Mongeri’nin mimari faaliyetleri, özellikle 1900-1935 yıllarını kapsayan süreçte şekillenmiş ve bu dönem içerisinde Geç Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet’e geçişin yanı sıra Eklektisizm’den (seçmecilik) Birinci Ulusal Mimarlık akımına, oradan da Modern mimarlığa yönelen bir dönüşümün izleri onun yapılarında gözlemlenebilir. Mimarlık kariyerinin ardından 1941 yılında Venedik’e yerleşen Mongeri, 1951 yılında bu kentte vefat etmiştir. Son yıllarda yapılan araştırmalar ve yayımlanan akademik çalışmalar sayesinde, Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet dönemlerinin etkin mimarlarından biri olan Mongeri’nin biyografisine ilişkin eksik kalan birçok nokta gün yüzüne çıkarılmaktadır. Bu bağlamda, Milano’daki Intesa Sanpaolo arşivinde bulduğumuz bir belge, Mongeri’nin 1922 İzmir yangınının ardından kentin yeniden imarına dâhil olma sürecini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, Mongeri’nin İzmir’de tasarladığı yapılar arasında özellikle 1928 tarihli Osmanlı Bankası İzmir Şubesi binası (günümüzde Garanti BBVA İzmir Kurumsal Şubesi) ile aynı yıl inşa edilen İtalyan Ticaret Bankası (Banca Commerciale Italiana) İzmir Şubesi binası (günümüzde TEB Ege Kurumsal Şube) öne çıkmaktadır. Ayrıca, günümüze ulaşamayan 1931 tarihli Türkiye İş Bankası İzmir Şubesi binası da Mongeri’nin kentteki önemli işlerinden biridir. Bu çalışmada, Türk ve İtalyan arşiv kaynaklarına dayanarak Giulio Mongeri’nin 1922 İzmir yangını sonrasında kentin yeniden imar sürecine yaptığı katkılar ele alınacaktır.