1828-1920 Yılları Arasında Iğdır ve Çevresinde Ermeni Nüfus Artışı ve Ermeni Tedhiş Hareketleri

Kaynaklarda Iğdır ve çevresi Çukur Saad veya Sürmeli Çukuru olarak geçmektedir. Iğdır adını “İğdir” şeklinde yazan Kaşgarlı Mahmut gibi Anadolu ve Azerbaycan coğrafyasında da İğdir şeklinde ifade edilmektedir. Iğdır, Türklerin Oğuz Boyunun 24 ana boyundan biridir. Bölge Ağrı Dağı’nın kuzey yamacında ve Aras Nehri boyunca devam eden bir çöküntü ovasıdır. Sürmeli Çukuru ulaşım açısından çok uygun bir yerde olduğundan, eski çağlardan beri birçok kavmin hâkimiyetine girmiş ve birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Ayrıca Iğdır bölgesinin iklim, su ve toprak özellikleri Urartular, Hurriler, Sasaniler, Selçuklular, Celayırliler, İlhanlılar, Timurlar, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler ve Osmanlılar gibi birçok devletin burada hâkimiyet kurmasını sağlamıştır. İran-Rus Savaşı sonrasında (1828) Iğdır bölgesi Rusya hâkimiyetine girmiştir.1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti’nin gücünü kaybetmesi dışarıda Avrupalı devletlerin içeride de onlarla iş birliği yapan Ermenilerin iştahını kabartmıştır. XIX. yüzyılda Çarlık Rusların Batı Azerbaycan’da (Revan) kendi çıkarları için bir Ermeni devleti kurma fikri bölgedeki demografik yapıyı bozduğu gibi Ermenilerin zaman içerisinde Türklere ve Müslümanlara karşı toplu katliamlara girmesine neden olmuştur. Iğdır bölgesi de bu katliamlardan fazlaca nasibini almış ve Ermeni işgaline uğramıştır. Mustafa Kemal Atatürk’ün emri ile Kazım Karabekir Paşa karşı harekâta geçerek 12 Kasım 19202de Iğdır bölgesine girmiştir. 3 Aralık 1920 yılında Ermeniler ile yapılan Gümrü Antlaşması ile Iğdır Anadolu topraklarına katılmıştır.