One Artist, Two Minbars: Reflections on the Minbars of Manisa Ulu Mosque (1376) and Bursa Ulu Mosque (1399)

Farklı etkenlerin biçimlendirdiği siyasal ve sosyal ortamda ortaya çıkan beyliklerden konumuzu oluşturan ikisi, Osmanoğulları (1299-1923) ile Saruhanoğulları’dır (1300-1410). Kuruldukları ilk andan itibaren zaman zaman ittifaklar kuran bu beyliklerin birbirleri ile sürekli bir rekabet halinde oldukları bilinir. Bu rekabet dünyası imar faaliyetlerinin yanı sıra sultanların sanatçı seçimlerini de etkilemiştir. Hatta banilerin sanatçı tercihleri güç gösterisi ve kendini ifade etme aracı olarak da kabul edilmiştir. Bu nedenle, güçleri ve başta bulundukları dönemlerin güç dengeleri farklı olsa da, I. Bayezid’in minberini, İshak Çelebi’nin minberinden 23 yıl sonra, aynı sanatçıya yaptırmış olması anlamlıdır. Bu Antep kökenli sanatçının ismi “amel-i el Hac Muhammed bin Abd-ul Aziz ibn-ül-Daki el- Ayintabi” dir. İshak Çelebi (1359?-1388) ve I. Bayezid’in (1389-1402) baniliğindeki camilere ait olan bu iki minber kalite, anıtsallık ve işçilik açısından karşılaştırıldığında dönemin daha güçlü kimliğinin sorgulanmasına olanak sağlar. Bilindiği üzere minberler, üzerlerinde hutbe okunması nedeniyle camilerin en siyasi tarafını simgeler. Eğer bu camiler, Bursa Ulu Cami ve Manisa Ulu Cami örneklerinde olduğu gibi başkentin merkezinde konumlandırılan birer sultan camisi ise minberin siyasi yönü “imgeye” dönüşür. Bu nedenle minberlerin anıtsallığı ve sanatsal inceliği çok önemlidir. Anıtsallık ve sanatsal inceliğe ek olarak, bu minberlerde “imgeye” gönderme yapan bir diğer önemli veri ise bani kitabeleridir. Sözü edilen camilerin minberleri dışında diğer mimari unsurları da (plan şeması, malzeme-teknik özellikleri, cephe tasarımları ve anıtsallıkları gibi) dönemin güçlü siyasi kişiliğini belgeleyecek özellikler yansıtır. Bu nedenle amacımız, gücün mimariye yansıma şeklini bu iki minber aracılığıyla irdeleyerek, sözü edilen iki beylik kapsamında dönemin tarihsel ve siyasi yapısını okumaya çalışmaktır.