TÜRKÇEYİ SADELEŞTİRME GAYESİ İÇİNDE BİR CUMHURİYET DERGİSİ: DOĞUŞ

Dil, ait olduğu döneme göre kendini yenileyebilen ve karakteristiğindeki özellikleriyle kullanım sıklığını güncelleyebilen canlı bir varlıktır. İslamiyet’in kabulü ile dilimize giren Arapça ve Farsça, Tanzimat döneminde alıntılanmış Batı kaynaklı sözcükler, Türkçenin sözvarlığı yapısında birtakım farklılıklar meydana getirmiştir. 12 Temmuz 1932’de Mustafa Kemal Atatürk öncülüğünde Türkiye Cumhuriyeti’nin ulusal bir yazı ve konuşma dilini meydana getirebilmek amacıyla Türk Dil Devrimi gerçekleştirilmiştir. Çağdaşlaşma yolunda atılan bu adımla birlikte bu dönemde Anadolunun birçok noktasında halkevleri açılmıştır. Halkevlerinde bulundukları yöreyi hatta tüm ülkeyi ilgilendiren kültür, ekonomi, tarım, spor, sağlık gibi birçok problem üzerinde durulmuş, ülke reformuna katkıda bulunabilecek faaliyetler gerçekleştirilmiştir. Bu anlamda halkevlerinin çıkartmış olduğu önemli süreli yayınlar da olmuştur ve çalışmamızın esasını oluşturan dilde sadeleşme gayesinde çabalar göstermiştir. Bu halkevi dergilerinden birisi olan ve Kars’ta yayınlanan Doğuş dergisi, döneminin toplumsal sorunlarına değinmiş, hemen hemen her alanda yazıların kaleme alındığı bir dergi olmuştur. Fahrettin Kırzıoğlu öncülüğünde Doğuş’ta Türk dili, Türk edebiyatı, Türk tarihi üzerine birçok yazı yazılmıştır. Soyadı kanunu ile soyadı arayanlara soyadı teklifleri yapılmıştır. Bununla birlikte Türkçenin sadeleştirilmesi için de yabancı kökenli sözcüklere Türkçe öneriler getirilmesi için Öz Türkçe Yazı Müsabakası adıyla bir yarışma düzenlenmiştir. Bu çalışmamızda Türkçeyi sadeleştirme/saflaştırma gayesiyle dergiye gönderilen yabancı kaynaklı sözcükler ve bunlara karşılık önerilen yeni sözcükler üzerinde durmaya çalışacağız.