Bağırsak Mikrobiyotası ve Fekal Mikrobiyota Transplantasyonu: Klinik Uygulamalar ve Gelecek Perspektifleri

Bağırsak mikrobiyotası insan vücudunun en ağır kolonize bölgesi olup karmaşık bir ekosisteme sahiptir. Mikrobiyotanın insan sağlığında çeşitli mekanizmalarla önemli bir rol oynadığı şiddetle öne sürülmüştür. Kanıtlar, mikrobiyotanın konakçının patojenlere karşı savunmasında etkili olduğunu, doğal bağışıklık sisteminin olgunlaşmasına ve işlevine katılabildiğini göstermektedir. Günümüzde bağırsak mikrobiyotası başta bağırsak hastalıkları olmak üzere obezite, metabolik sendrom, insülin direnci gibi metabolik hastalıklardan nörolojik hastalıklara kadar çok çeşitli sağlık sorunları ile ilişkilendirilmiştir. Pek çok hastalık ile mikrobiyota arasındaki bu ilişkiyi kanıtlayan çalışmalar sonucunda, fekal mikrobiyota transplantasyonu (FMT) biyomedikal ve klinik tıpta araştırma odağı haline gelmiştir. FMT, sağlıklı bir donörden alınan dışkının, çeşitli süreçlerden geçirilerek hazırlandıktan sonra bir alıcı bağırsağına farklı yollarla aktarılmasından oluşan bir prosedürdür. Resmi kılavuzlarda tekrarlayan Clostridium difficile enfeksiyonu için standart bir tedavi olarak onaylanmıştır. Son yıllarda metabolik, otoimmün ve daha önce mikrobiyota ile ilişkili olduğu düşünülmeyen diğer hastalıklar için FMT’nin terapötik potansiyeline ilgi artmıştır. İnflamatuar bağırsak hastalıkları, irritabl bağırsak sendromu ve metabolik hastalıkların tedavisinde de umut verici sonuçlar elde edilmiştir. Gebelikte FMT’nin güvenliği ise sınırlı bir vaka raporuna dayanmaktadır. Yapılan sistematik çalışmalar ile meta analizlere dayanarak minimal yan etkileri (karın ağrısı, kramplar, ateş, bulantı, kusma, şişkinlik, enfeksiyon gibi) olan bu yeni tedavi yönteminin uygulama süreçleri henüz standartlaştırılmamıştır. Bu nedenle, transplantasyonun güvenli ve etkili bir şekilde uygulanabilmesi için donör seçiminde titiz bir tarama sürecinin ve standartların oluşturulması önemlidir. Transplantasyon protokolü her ayrı endikasyon için optimize edilmeli ve standartlaştırılmalıdır Bununla birlikte, transplantasyon süreci ve gelecekteki birçok potansiyel endikasyon için bu tedavi stratejisinin daha net belirlenmesi adına daha çok klinik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.