Szkotowy projekt nauki transcendentalnej

Jan Duns Szkot może być traktowany jako prekursora nowego sposobu myślenia w metafizyce, która według niego jest nauką transcendentalną. W istocie, całe swoje wysiłki skierował na opracowanie projektu tak rozumianej metafizyki. Powinna ona być postrzegana jako alternatywa wobec propozycji Tomasza z Akwinu, jednak - co należy podkreślić - różnica między nimi nie jest tak głęboka, jak mogliby sądzić zarówno najbliżsi uczniowie Akwinaty, jak i niektórzy współcześni zwolennicy tomizmu. Innowacją Dunsa było rozszerzenie subiektywnej struktury poznania, co umożliwiło pogłębione analizy zdolności poznawczych ludzkiego umysłu. Tym samym Szkot postawił oryginalne pytanie o granice wszelkiego możliwego poznania i poszukiwał odpowiedzi nie w realnej subiektywności, lecz w formalnie ujętych warunkach poznania, które z jednej strony wykraczają poza sferę realnego, z drugiej zaś nie ograniczają się jedynie do sfery myślenia konstytuowanej przez ludzki umysł. Metafizyka widziana w ten sposób nabiera wymiaru formalnego, co - według Szkota - pozwala jej sprostać wymaganiom Arystotelesa wobec najbardziej teoretycznej nauki, dotyczącej bytu jako bytu.