Romuald Traugutt

W portrecie przywódcy Powstania Styczniowego Romualda Traugutta mieszczą się cechy kontrastowe: logiczna, rzeczowa trzeźwość rozumowania i równocześnie mistycyzm, skłonność do kontemplacji, emocjonalnej żarliwości religijnej; duża wiedza, pasja do nauk ścisłych ale także i subtelna wrażliwość estetyczna, w ypow iadająca się w odczuwaniu przyrody i w samorodnym talencie plastycznym: pozorny, niezmienny spokój, a pod nim wewnętrzny dynamizm, siła panowania nad sobą i nad innymi. Kontrasty jego psychiki odbijały się w życiu. Fachowiec wojskowy, równocześnie pasjonujący się nauką i sztuką,o horyzontach daleko sięgających poza militaryzm , nietypowy to oficer przesiadujący w bibliotekach, wciąż studiujący. Jest w jego losie pełnia życia rodzinnego, jest najintensywniejsza działalność przy ogromie zajęć, a wśród aktywności miejsce na kontemplację duchową, tęsknota za ciszą zakonu. W tych nieprzeciętnych, bogatych rysach kontrastowych był żywy człowiek, który wzniósł się na poziom bohaterski, nieugięty w mocy charakteru, wierny idei do końca.