Javascript must be enabled to continue!
HALİD ZİYA UŞAKLIGİL’İN ROMANLARINDA BURJUVA
View through CrossRef
Bu makale, Halid Ziya Uşaklıgil’in sekiz romanını (Sefile, Nemide, Bir Ölünün Defteri, Ferdi ve Şürekâsı, Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Nesl-i Ahîr) Franco Moretti’nin burjuva kuramı ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Moretti’nin fayda, verimlilik, konfor, ciddiyet, tesir, ağırbaşlılık ve roba (mülk) gibi anahtar kavramları ile Pierre Bourdieu’nün iktisadi, kültürel ve sosyal sermaye ayrımı, romanlardaki burjuva temsilinin çözümlenmesinde tamamlayıcı bir kuramsal çerçeve oluşturur. Yazarın hem ticaret hem bürokratik burjuvaziye mensup ailevi geçmişi, onu Osmanlı burjuvazisinin iki zümresini de temsil etmeye elverişli kılar. Romanlar, yakın okuma yöntemiyle ve tefrika ya da yayım tarihlerine göre kronolojik sırayla, tarihsel-biyografik bir yaklaşımla incelenmiştir. Bulgular, burjuva temsilinin yazarın romancılık kariyeri boyunca aşamalı bir gelişim gösterdiğini ortaya koymaktadır: Sefile’de burjuvazi neredeyse görünmezken, Nemide ve Bir Ölünün Defteri’nde sevgi ve macera sermayeleşir; Ferdi ve Şürekâsı ticaret burjuvazisini ve roba kavramını merkeze alır; Mai ve Siyah kültürel sermayeye yapılan yatırımın iflasını anlatır; Aşk-ı Memnu burjuvazinin en üst katmanını Moretti’nin “gri bölge” kavramıyla resmeder; Kırık Hayatlar ideal burjuva ailesinin iç çöküşünü, Nesl-i Ahîr ise bu çöküşün İmparatorluğa yayılmasını konu edinir. Evliliğin sosyal ya da iktisadi bir sermaye yatırımı olarak kurgulanması ve karakterlerin sermaye yatırımlarının neredeyse istisnasız iflasla sonuçlanması, çalışmanın belirlediği ortak örüntülerdir. Çalışma, Osmanlı burjuvazisinin Avrupa’daki örneklerinden farklı olarak tam anlamıyla teşekkül edememesinin, Halid Ziya’nın romanlarındaki bu süreklilik arz eden iflas motifinde izini bıraktığını öne sürmektedir. Türk edebiyatında burjuvazi meselesini doğrudan ele alan sınırlı sayıdaki çalışmaya katkıda bulunmayı amaçlayan bu makale, Halid Ziya’nın eserlerini Osmanlı modernleşmesinin izini sürmek için zengin bir kaynak olarak sunmaktadır.
Title: HALİD ZİYA UŞAKLIGİL’İN ROMANLARINDA BURJUVA
Description:
Bu makale, Halid Ziya Uşaklıgil’in sekiz romanını (Sefile, Nemide, Bir Ölünün Defteri, Ferdi ve Şürekâsı, Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Nesl-i Ahîr) Franco Moretti’nin burjuva kuramı ışığında incelemeyi amaçlamaktadır.
Moretti’nin fayda, verimlilik, konfor, ciddiyet, tesir, ağırbaşlılık ve roba (mülk) gibi anahtar kavramları ile Pierre Bourdieu’nün iktisadi, kültürel ve sosyal sermaye ayrımı, romanlardaki burjuva temsilinin çözümlenmesinde tamamlayıcı bir kuramsal çerçeve oluşturur.
Yazarın hem ticaret hem bürokratik burjuvaziye mensup ailevi geçmişi, onu Osmanlı burjuvazisinin iki zümresini de temsil etmeye elverişli kılar.
Romanlar, yakın okuma yöntemiyle ve tefrika ya da yayım tarihlerine göre kronolojik sırayla, tarihsel-biyografik bir yaklaşımla incelenmiştir.
Bulgular, burjuva temsilinin yazarın romancılık kariyeri boyunca aşamalı bir gelişim gösterdiğini ortaya koymaktadır: Sefile’de burjuvazi neredeyse görünmezken, Nemide ve Bir Ölünün Defteri’nde sevgi ve macera sermayeleşir; Ferdi ve Şürekâsı ticaret burjuvazisini ve roba kavramını merkeze alır; Mai ve Siyah kültürel sermayeye yapılan yatırımın iflasını anlatır; Aşk-ı Memnu burjuvazinin en üst katmanını Moretti’nin “gri bölge” kavramıyla resmeder; Kırık Hayatlar ideal burjuva ailesinin iç çöküşünü, Nesl-i Ahîr ise bu çöküşün İmparatorluğa yayılmasını konu edinir.
Evliliğin sosyal ya da iktisadi bir sermaye yatırımı olarak kurgulanması ve karakterlerin sermaye yatırımlarının neredeyse istisnasız iflasla sonuçlanması, çalışmanın belirlediği ortak örüntülerdir.
Çalışma, Osmanlı burjuvazisinin Avrupa’daki örneklerinden farklı olarak tam anlamıyla teşekkül edememesinin, Halid Ziya’nın romanlarındaki bu süreklilik arz eden iflas motifinde izini bıraktığını öne sürmektedir.
Türk edebiyatında burjuvazi meselesini doğrudan ele alan sınırlı sayıdaki çalışmaya katkıda bulunmayı amaçlayan bu makale, Halid Ziya’nın eserlerini Osmanlı modernleşmesinin izini sürmek için zengin bir kaynak olarak sunmaktadır.
Related Results
Halid Ziya Uşaklıgil’in Saray ve Ötesi Eserinde 1909-1915 Sultan Reşat Dönemi Osmanlı Sosyo-Ekonomik Durumuna Saray Penceresinden Bir Bakış
Halid Ziya Uşaklıgil’in Saray ve Ötesi Eserinde 1909-1915 Sultan Reşat Dönemi Osmanlı Sosyo-Ekonomik Durumuna Saray Penceresinden Bir Bakış
İktisat ve edebiyat iki ayrı bilim dalı olmasına rağmen disiplinler arası bir çalışmada bir araya getirebilmektir. Gerek iktisatçılar gerekse edebiyatçılar kendi bakış açılarıyla i...
Halit Ziya Uşaklıgil Romanlarında Hastalık
Halit Ziya Uşaklıgil Romanlarında Hastalık
İnsanlık dönem dönem çeşitli hastalıklarla mücadele etmiştir. Günlük hayatın içinde bu denli büyük bir yeri olan hastalık, edebiyatta da kendisine fazlasıyla yer bulur. Dünya edebi...
Lisansüstü Tezlerde Ziya Gökalp
Lisansüstü Tezlerde Ziya Gökalp
Türk düşünce hayatında en önemli isimlerden biri şüphesiz Ziya Gökalp’tir. Ziya Gökalp’in düşünceleri başta sosyoloji olmak üzere sosyal bilimlerin birçok alanında çalışmalara konu...
BİR YAKIN OKUMA DENEMESİ: HALİT ZİYA UŞAKLIGİL’İN “BİR BAŞLANGICIN SONU” HİKÂYESİ
BİR YAKIN OKUMA DENEMESİ: HALİT ZİYA UŞAKLIGİL’İN “BİR BAŞLANGICIN SONU” HİKÂYESİ
Bu çalışma, Halit Ziya Uşaklıgil’in “Bir Başlangıcın Sonu” hikâyesinde, Yeni Eleştiri kuramının temel ilkesi olan yakın okuma tekniği neticesinde elde edilen verileri içerir. Yeni ...
Aşk-ı Memnu ve Anna Karenina Romanlarında Üçgen Arzu
Aşk-ı Memnu ve Anna Karenina Romanlarında Üçgen Arzu
Türk ve Rus edebiyatlarının üstatları Halit Ziya Uşaklıgil ve Lev Tolstoy günümüze kadar aktüelliğini kaybetmemiş eserler kaleme alan yazarlardır. Farklı kültürel dünyalara mensup ...
-J.K. Huysmans’tan Hâlid Ziya’ya-İki Poetik Roman: Tersine ile Mai ve Siyah
-J.K. Huysmans’tan Hâlid Ziya’ya-İki Poetik Roman: Tersine ile Mai ve Siyah
Bu çalışmada Servet-i Fünûn topluluğu üyelerinden Hâlid Ziya Uşaklıgil’in 1896- 1897 yıllarında tefrika edilen, 1898’de basılan romanı Mai ve Siyah ile Fransa’daki Dekadizm akımını...
WESTERN PORTRAYAL IN “FORBIDDEN LOVE” BY HALID ZIYAUŞAKLIGIL JOINT RESEARCH PAPER
WESTERN PORTRAYAL IN “FORBIDDEN LOVE” BY HALID ZIYAUŞAKLIGIL JOINT RESEARCH PAPER
The great Turkish writer Halid Ziya Uşaklıgil, who lived between 1865 to 1945, kept his literary fame for decades after his death. This came as a result of his contribution in the ...
MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİ TÜRK MİZAHINDA MUHALİF BİR KİMLİK: REFİK HALİD (KARAY)
MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİ TÜRK MİZAHINDA MUHALİF BİR KİMLİK: REFİK HALİD (KARAY)
Refik Halid (Karay), 20. Yüzyılın ilk çeyreğinde, Türk düşün ve siyasi hayatında, yazıları ve eylemleriyle adından söz ettiren; İttihatçılara yönelik muhalif tavır sergileyen bir g...

