TRT Türk Halk Müziği Repertuvarında Turna/Durna Hitabının Kullanım Biçimleri ve İşlevleri

Türk halk müziğinde “Turna” ve “Durna” hitapları, yalnızca bir kuşa yöneltilen sesleniş olmanın ötesinde haberleşme ve haber taşıma, gurbet ve hasret, konuşanın duygu ve düşüncelerini yönelttiği sembolik bir muhatap olma ile kültürel ve sembolik işlevler üstlenen önemli anlatım unsurlarıdır. Bu araştırmanın amacı, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı’nda eser adlarında yer alan “Turna” ve “Durna” hitaplarının kullanım biçimlerini, tematik işlevlerini ve sembolik anlamlarını ortaya koymaktır. Bu kapsamda “Turnam”, “Durnam”, “Turnalar” ve “Durnalar” biçimlerindeki kullanımlar da karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüş; veriler içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Veri kaynağını oluşturan TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı, ilgili anahtar sözcükler doğrultusunda taranmış ve araştırma ölçütlerini karşılayan toplam 42 eser incelemeye alınmıştır. Analiz sonucunda “Turna/Durna” hitaplarının haberleşme ve haber taşıma, gurbet ve hasret, konuşanın duygu ve düşüncelerini yönelttiği sembolik bir muhatap olma ile kültürel ve sembolik işlevler olmak üzere dört temel temada yoğunlaştığı belirlenmiştir. Bulgular, söz konusu hitapların Türk halk müziğinde yalnızca bir sesleniş biçimi olarak değil; duygusal yakınlığı, aidiyet duygusunu ve kültürel belleği yansıtan çok katmanlı sembolik anlatım unsurları olarak kullanıldığını göstermektedir. Çalışma, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı’nda eser adında “Turna/Durna” hitaplarını repertuvar temelli içerik analiziyle sistematik biçimde inceleyen ilk araştırmalardan biri olması bakımından Türk halk müziği ve halk bilimi literatürüne özgün katkı sunmaktadır.