DİRSE HAN OĞLU BOĞAÇ HAN HİKÂYESİ NEFSİN TEKAMÜL YOLCULUĞU OLARAK OKUNABİLİR Mİ?

Dede Korkut Kitabı, Türk destan geleneğinin Anadolu’ya taşınıp hikâyeleşme eğilimi gösterdiği metinlerden oluşur. Hâkim görüşe göre bu metinler 15. yüzyılda Anadolu’da yazıya geçirilmiştir. Hikâyelerden bazılarının kendi içinde bir grup oluşturduğu ve Anadolu etkisinin onlarda daha fazla olduğu düşünülmektedir. Dirse Han Oğlu Boğaç Han Hikâyesi de bunlardan biridir. Dede Korkut hikâyelerinin oluşum süreci ile Anadolu’da ortaya çıkan klasik edebiyatın aynı döneme denk gelmesi, bu iki kültür havzasının birbirlerinden beslenmiş olabileceklerini akla getirmektedir. Bu düşüncenin delillerinden biri olarak Hz. Mevlana’nın Mesnevî’si gösterilebilir. Telif edildiği dönemden itibaren Anadolu’da büyük ilgi gören ve çok sevilen Mesnevî’nin ilk hikâyesi Padişah ve Cariye Kıssasıdır. Kıssadaki bütün karakterlerin sembolik bir arka planı vardır ve bu sembollerle okunduğunda kıssanın aslında nefsin tekamül seyrinden bahsettiği görülmektedir. Padişah ve Cariye Kıssasındaki karakterlerin temsil ettiği değerlerin/kavramların Dirse Han Oğlu Boğaç Han’da da benzer işlevde olduğu fark edilmiştir. Bu farkındalık makalenin konusunu oluşturmaktadır. Buna göre Mesnevî’deki Padişah ve Cariye Kıssasındaki karakterlerin sembolize ettiği kavramlarla Dirse Han Oğlu Boğaç Han hikâyesindeki karakterlerin sembolize ettiği kavramlar karşılaştırılmış ve böylece Dirse Han Oğlu Boğaç Han hikâyesinin, nefsin tekamül seyrini anlatan tasavvufi bir metin olma özelliği taşıyıp taşımadığı sorusu cevaplandırılmıştır.