Taş, Saç, Makas: İran’da Yeni Bir Devrim Sembolü ‘Masha Amini’

Bu çalışma, 2022 yılında İran’da Mahsa Amini’nin ölümü sonrasında ortaya çıkan kitlesel protestoları, feminist hareketler literatürü ve toplumsal hareketler kuramı çerçevesinde analiz etmektedir. Çalışmanın temel amacı, söz konusu protestoların bir “feminist devrim” olarak mı değerlendirilmesi gerektiğini, yoksa tarihsel süreç içerisinde biriken feminist direniş pratiklerinin güncel bir dışavurumu mu olduğunu tartışmaktır. Bu doğrultuda makale, İran’daki kadın hareketlerini anlık ve tepkisel siyasal olaylar üzerinden değil, uzun erimli tarihsel süreklilik ve toplumsal hafıza perspektifinden ele almaktadır. Araştırma, nitel yöntem çerçevesinde tasarlanmış olup tarihsel-söylemsel analiz ve belgesel incelemeye dayanmaktadır. Akademik literatür, ikincil tarihsel kaynaklar ve 2022 protestolarına ilişkin uluslararası basın ile insan hakları raporları analiz edilmiştir. Çalışmada feminist teori, toplumsal hareketler kuramı ve kesişimsellik yaklaşımı analitik araçlar olarak kullanılmıştır. Çalışmanın bulguları, İran protestolarının kısa vadede rejim değişimine yol açmamakla birlikte, kadın bedenine yönelik siyasal denetim mekanizmalarını görünür kılarak kamusal alanda önemli bir norm aşınmasına neden olduğunu göstermektedir. “Kadın, Yaşam, Özgürlük” sloganı, feminist birikimin söylemsel ve sembolik yoğunlaşma noktası olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bu makale, İran protestolarını bir devrimden ziyade, tarihsel olarak birikmiş feminist mücadelenin çok katmanlı ve kesişimsel bir dışavurumu olarak ele alarak, otoriter rejimler altında gelişen kadın hareketlerinin analizine kuramsal bir katkı sunmaktadır. Araştırma, nitel yöntem çerçevesinde tasarlanmış olup tarihsel-söylemsel analiz ve belgesel incelemeye dayanmaktadır. Akademik literatür, ikincil tarihsel kaynaklar ve 2022 protestolarına ilişkin uluslararası basın ile insan hakları raporları analiz edilmiştir. Çalışmada feminist teori, toplumsal hareketler kuramı ve kesişimsellik yaklaşımı analitik araçlar olarak kullanılmıştır. Çalışmanın bulguları, İran protestolarının kısa vadede rejim değişimine yol açmamakla birlikte, kadın bedenine yönelik siyasal denetim mekanizmalarını görünür kılarak kamusal alanda önemli bir norm aşınmasına neden olduğunu göstermektedir. “Kadın, Yaşam, Özgürlük” sloganı, feminist birikimin söylemsel ve sembolik yoğunlaşma noktası olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bu makale, İran protestolarını bir devrimden ziyade, tarihsel olarak birikmiş feminist mücadelenin çok katmanlı ve kesişimsel bir dışavurumu olarak ele alarak, otoriter rejimler altında gelişen kadın hareketlerinin analizine kuramsal bir katkı sunmaktadır.