Devlet Görevlilerinin Hediye Almasını Yasaklayan Hadisin Tahlili

Kur’an-ı Kerîm’den sonra İslam’ın ikinci teşri kaynağı olan Hz. Peygamber’in (s.a.v) sünneti bizler için büyük önem arz etmektedir. Zira Yüce Allah Kur’an’da çoğunlukla temel ilkeleri belirlemiş ayrıntıları ve uygulamaları Hz. Peygamber’in sünnetine bırakmıştır. Genelde böyle olmakla beraber bazen Kur’an’da hükmü belirtilmemiş bir kısım konular, Hz. Peygamber tarafından açıklanmıştır. Araştırmamızın konusu olan devlet görevlilerinin hediye kabul etmesi ile ilgili Kur’an-ı Kerim’de herhangi bir hüküm yer almazken konu ile ilgili hadisler dikkat çekmektedir. Bu meselede en dikkat çekici rivâyet ise temel hadis kaynaklarının birçoğunda yer alan İbnü’l-Lütbiyye hadisidir. Buna göre; Hz. Peygamber İbnü’l-Lütbiyye’yi zekât memuru olarak tayin etmiş, o da bu görevi esnasında mükelleflerden çeşitli hediyeler kabul etmiştir. Topladığı zekâtı Hz. Peygamber’e teslim eden bu sahâbî hediyelerin kendi şahsına verildiğini iddia etmiş, bunun üzerine Hz. Peygamber ona şiddetli bir şekilde karşı çıkmıştır. Araştırmada devlet görevlilerine verilen hediyelerin mahiyeti, Hz. Peygamber’den rivâyet edilen söz konusu hadisin ışığında değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Öncelikle rivâyetin sened tenkidi yapılacak ardından yine rivâyetin metni temel kaynaklara müracaat edilmek suretiyle değerlendirilecektir. Değerlendirmeye alınan rivâyete göre Peygamberimiz devlet görevlilerine verilen hediyelere haksız kazanç olacağı gerekçesiyle şiddetli bir şekilde karşı çıkmış ve söz konusu hediyelerin görevlilere bu otoriteyi sağlayan devlete ait olacağına işaret etmiştir. Ayrıca makalede söz konusu rivâyette geçen hediye kavramı ve mahiyet itibariyle ona yakın olan hibe ile sadaka kavramları da tanıtılmıştır. Çalışmada görevlilere verilen hediyelerin hükmü tartışılmış ve bu konuda hadis şârihleri ile İslam hukukçularının kanaatleri aktarılmıştır. Onlar bazı şartlarla bunun caiz olabileceğini ifade ederlerken bu şartların pratikte gerçekleşme olasılığı tartışılmıştır. Buna göre söz konusu şartlar gerçekleşse dahi kamu görevlilerine hediye vermenin önüne geçmenin en garanti yol olacağı görüşü benimsenmiştir. Bu bağlamda idarecilik vasfı da bulunan Hz. Peygamber’in kendisine takdim edilen hediyeleri kabul etmesi problemi ile ilgili bir değerlendirme ile makale sonlandırılmıştır.