JANUBIY SUG‘D OSSUARIYLARDAGI YANGI SYUJETLAR HAQIDA

Ossuariy topilmalari Markaziy Osiyoning deyarli barcha hududlarida ma’lum. Islomdan avvalgi Markaziy Osiyo dafn marosimlarining muhim unsurlaridan biri sifatida ossuariylar ilk o‘rta asrlar aholining diniy tasavvurlarini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi. Buning yorqin misoli — Janubiy Sug‘d (Qashqadaryo vodiysi) bo‘lib, bu yerda ossuariy topilmalarning asosiy qismi vodiyning yuqori oqimiga, ya’ni Kesh–Shahrisabz hududiga to‘g‘ri keladi.Suyaklarning ochiq holda saqlanishi (ularning nauslarda tabiiy ravishda tozalanishi yoki hayvonlar va qushlar yordamida tozalanishi) keyinchalik qayta tirilish uchun zarur deb hisoblangan ko‘rinadi. Shu sababli suyaklar maxsus idishlarga — ossuariylarga yig‘ilgan bo‘lib, Kesh hududida ular asosan to‘g‘ri to‘rtburchak shakldagi, kamdan-kam hollarda esa oval, “yurta shaklidagi” sopol qutilar ko‘rinishida bo‘lgan.Ossuariy devorlari ko‘pincha turli naqshlar (asosan o‘simliksimon naqshlar) bilan bezatilgan bo‘lib, ular qayta tirilish ramziyligini ifodalagan. Shu bilan birga, nisbatan kam hollarda syujetli kompozitsiyalar ham uchraydi, ularning ma’nosi esa hanuzgacha ilmiy munozaralar mavzusi bo‘lib qolmoqda. Bu tasvirlarning ossuariy yuzasiga joylashtirilishi tasodifiy emas va ular mahalliy aholining muayyan diniy qarashlarini aks ettiradi.Mazkur maqola Qashqadaryo hududidan topilgan uchta ossuariy bo‘laklaridagi kompozitsiyalarni tahlil qilish va talqin etishga bag‘ishlangan bo‘lib, ular marhum inson ruhining oxiratdagi taqdiri haqidagi noyob tasavvurlarni yoritadi. Shu bilan birga, ilk bor ossuariy bo‘laklarida otliq tasvirlari qayd etilgani ham ta’kidlanadi.