Arap Dünyasında Mevlânâ Celâleddin Rûmî Üzerine Yapılan Akademik Çalışmaların Bibliyografyası

Bu çalışma, Mevlânâ Celâleddîn Rûmî’nin düşünsel mirasının Arap dünyasında üretilen akademik çalışmalar bağlamında nasıl ele alındığını incelemeyi amaçlamaktadır. Mevlânâ’nın insan, sevgi, bilgi ve ahlâk eksenli tasavvufî yaklaşımı, Arap düşünce geleneğinde de önemli bir karşılık bulmuştur. Ancak Mevlânâ üzerine yapılan araştırmalar ağırlıklı olarak Türkçe, Farsça ve Batı dillerinde yoğunlaşırken, Arap dünyasında gerçekleştirilen çalışmaları bütüncül biçimde değerlendiren bibliyografik incelemeler sınırlı kalmıştır. Bu nedenle çalışma, Mevlânâ’nın Arap akademik literatüründe nasıl konumlandırıldığını ve hangi disiplinler ile temalar çerçevesinde ele alındığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmanın temel amacı, Arap ülkelerinde Mevlânâ Celâleddîn Rûmî üzerine kaleme alınmış yüksek lisans ve doktora tezlerini, kitapları ve akademik makaleleri tespit etmek, bunları sistematik biçimde sınıflandırmak ve tematik açıdan değerlendirmektir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; söz konusu akademik üretim bibliyografik tasnif, betimleyici-analitik inceleme ve görsel bibliyometrik analiz teknikleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu çerçevede çevrimiçi akademik veri tabanları, üniversite arşivleri, elektronik kütüphaneler ve dijital yayın platformları titizlikle taranmış; elde edilen veriler analiz edilerek tezler, kitaplar ve makaleler olmak üzere üç temel kategori altında düzenlenmiştir. Çalışmanın metodolojik boyutunu güçlendirmek amacıyla, VOSviewer programı kullanılarak anahtar kelimelere dayalı eş-oluşum ağları ve tematik kümelenmeleri gösteren görsel haritalar oluşturulmuş; ayrıca Voyant Tools aracılığıyla başlıklara dayalı kelime sıklığı ve leksikal örüntüler analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda Arap dünyasında Mevlânâ üzerine yapılan akademik çalışmaların özellikle tasavvuf, mistik düşünce, edebiyat, felsefe, bilgi-ahlâk ilişkisi, insan sevgisi ve kültürel etkileşim temaları etrafında yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Ayrıca çalışma, Arap dili ve edebiyatının Mevlânâ’nın entelektüel dünyasındaki belirleyici rolüne dikkat çekerek onun Arap kültürüyle kurduğu çift yönlü etkileşimin Arap akademik literatürüne yansımalarını görünür kılmaktadır. Bu yönüyle araştırma, Arap dünyasında Mevlânâ üzerine yapılan akademik çalışmaların genel eğilimlerini ortaya koymakta ve gelecekte gerçekleştirilecek tematik, karşılaştırmalı ve eleştirel araştırmalar için sağlam bir bibliyografik ve analitik zemin sunmaktadır.