HOCA-ZÂDE MUHAMMED RASİM’İN HÂB-NÂME ADLI ESERİNDETAHKİYE METODU

Hoca-zâde Muhammed Rasim Hikmet 19. yüzyılda yaşamış, kadılık yapmış, ilmiye sınıfına mensup âlim bir şahsiyettir. Edebi yönü kuvvetli, velȗd bir müellif olan Hoca-zâde’nin, Hâb-nâme adlı yapıtı onun önemli eserlerindendir. Tek nüshası mevcut olan çalışma, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Bölümü NEKTY06739 numarada kayıtlı bulunmaktadır. Birçok farklı konuyu ihtiva eden bu eser, edebiyatımızda keşkül ya da kırkambar türü eserler sınıflamasına girmektedir. İslamî ilimler başta olmak üzere rüya, cifr, kıyafet gibi ana başlıklarla; alt başlıklarda ise ayet, hadis, Arapça ve Farsça ibarelerle, hikâye, şiir eşliğinde (rızk, kader, kaza, ölüm, keramet, fetvalar, evlilik, boşanma) gibi birçok mesele hem dağınık, hem de derli toplu bir şekilde anlatılmıştır. İlm-i Firaset bölümü Batı medeniyetindeki Fizyonomi ile ilk defa karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Dinî ve tasavvufî bir eser olması hasebiyle eserde kullanılan ayet ve hadisler ve müellifin ilmî müktesebatı, konuyu ele alış biçimi eserin didaktik yönüne işaret ederken halk için bir nasihat kitabı olarak yazıldığı söylenilebilir. Bu çalışmada Hoca-zâde Muhammed Rasim Hikmet’in hayatı ve eserleri hakkında kısaca bilgi verilmiş, daha sonra araştırmaya konu olan Hâb-nâme isimli eseri tanıtılmıştır. Eserde anlatılan birçok hikâye klasik tahkiye metodu yöntemiyle incelenmiştir. Bunun yanında müellifin anlatımı tekdüzelikten kurtarmak için soru cevap yöntemine sıklıkla başvurduğu tespit edilmiştir.