Ideology of the 1914 “Ulsiin Erkh” and Mongolia’s Proclamation of Human Rights

110 years ago, Tseveen Jamsran created “Ulsiin erkh” by order of Namnansuren Tugs-Ochir, Prime Minister of the Bogd Khanate Mongolia. “Ulsiin Erkh” describes the sovereignty of Mongolia, the separation of powers, a bicameral parliament, elections, and human rights, so it is reasonable to consider it as the first draft of the constitution. The content of human rights in the “Ulsiin Erkh” was compared to that in the Mongolian constitutions of 1924, 1940, 1960, and 1992. The 15 articles on human rights in the “Ulsiin Erkh” were fully reflected in the 1992 Constitution. The ideology of the “Ulsiin Erkh” was assessed in relation to the historical context of the time and the views of its author, Tseveen Jamsran. The authors of the article aimed to present the development of modern Mongolian understanding of human rights not as starting from the 1990 democratic revolution, but from the writing and proclamation of human rights in 1914, marking a 110-year history. They sought to introduce this perspective into academic discourse and challenge the established narrative. 1914 оны “Улсын эрх” бүтээлийн үзэл санаа ба Монголчуудын хүний эрхийг тунхагласан нь Олноо өргөгдсөн Богд хаант Монгол Улсын хамаг хэргийн бүгд ерөнхийлөн шийтгэх яамны тэргүүн сайд, Сайн ноён хан Т.Намнансүрэнгийн зарлигаар Ж.Цэвээний туурвисан Улсын эрх бүтээлийг 110 жилийн тэртээ улсын бүрэн эрхт байдлыг тодорхойлж, засаглал, эрх мэдлийн хуваарилалт хүрээг тогтоож, хоёр танхимт парламент, сонгуулийг тусгаж, эрх мэдлийн хяналт, тэнцэл хийгээд хүний эрхийг тунхагласнаар нь анхны үндсэн хуулийн төсөл гэж дүгнэх үндэслэлтэй тухайд уг өгүүлэлд хөндсөн. “Улсын эрх” бүтээл дэх хүний эрхийн агуулгыг Монгол улсын 1924, 1940, 1960, 1992 оны үндсэн хуулийн хүний эрхийн агуулгатай харьцуулсан бөгөөд улсын эрх бүтээл дэх хүний эрхийн 15 зүйл агуулга нь 1992 оны үндсэн хуульд бүрэн туссан байна. Бүтээлийн үзэл санааг тухайн цаг үеийн нөхцөл байдал болон уг бүтээлийг зохиогч Ж.Цэвээний үзэл санаатай уялдуулан дүгнэсэн. Уг өгүүллийн зохиогчид нь Монголчуудын орчин үеийн хүний эрхийн тухай ойлголт хөгжил 1990 оны ардчилсан хувьсгалаас эхтэй бус 1914 онд хүний эрхийг бичиж, тунхагласан буюу 110 жилийн түүхтэй болохыг бичиж эрдэм шинжилгээний эргэлтэд оруулах, тогтсон хандлагыг эвдэхийг зорьсон. Түлхүүр үг: Үндсэн хууль, улсын эрх, үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал, Үндсэн хуулийн төсөл, хүний эрх.