Paraziti i përkryer jeton në pallatin nr. 176

Ky punim shqyrton Pallatin 176, komedinë më të shfaqur në historinë e teatrit shqiptar, si një hapësirë përmbysjeje ideologjike dhe kulturore rreth fundit të socializmit shqiptar. Premiera e vitit 1986 dhe popullariteti masiv i shfaqjes (me mbi 500 të tilla), lidhen me batutën e shkathët, natyrshmërinë në vënien skenike dhe me personazhin kryesor, Vanin, të interpretuar mjeshtërisht nga Roland Trebicka. Vani, një marifetçi simpatik, aspiron postin e magazinierit jo për përgjegjësitë, por për rehatinë dhe pushtetin që sjell. Edhe pse teknikisht i punësuar, refuzimi i punës fizike dhe kërkimi i pushtetit e vendosin atë në kushtet e një aspiranti parazit: një figurë që përkon me ankthin ideologjik të regjimit ndaj dembelizmit dhe privilegjit burokratik. Përmes Vanit, shfaqja sjell një komedi thyerjesh: ai sajon fejesa, përhap thashetheme dhe shkruan një letër anonime. Kjo përkon me konceptin e Michel Serres-it për parazitin, jo si një përfitues pasiv, por si një ndërhyrës në sistem, që prodhon ndryshim përmes zhurmës dhe prishjes së rendit. “Dënimi” i tij përfundimtar, riedukim vullnetar në një fshat të largët, shfaqet si mbyllje ideologjike, por në thelb është një fitore ironike: një njeri i dëbuar nga sistemi që rihyn në të përmes lidhjeve familjare dhe marifeteve. Duke e vendosur Vanin në kontekstin e ligjshmërisë shqiptare për “parazitin” të viteve 1973 dhe 1976, si dhe duke e krahasuar me ligjshmëri të ngjashme në Bashkimin Sovjetik dhe në Republikën Demokratike të Gjermanisë, punimi argumenton se paraziti ishte një figurë dyplanëshe: sa e padobishme, aq edhe thelbësore për shpërbërjen e rendit socialist. Pallati 176 përfaqëson kështu një shembull se si teatri i socializmit të vonë mund të fshihte kritikën pas së qeshurës, duke mishëruar rezistencën jo përmes protestës së hapur, por përmes artit komik të mbijetesës, ndonëse i prodhuar në një nivel të pavetëdijshëm.