ARAM MANUKYAN’IN RUS ERMENİ BASININDA YER ALAN 1916 TARİHLİ BİR RÖPORTAJI ÜZERİNE DEĞERLENDİRMELER

Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasından kısa bir süre sonra Kafkas cephesinde vuku bulan Ermeni olaylarının başta Kafkasya cephesi olmak üzere genel olarak Osmanlı’nın askerî operasyonları üzerinde olumsuz etkileri oldu. Bu olaylar içerisinde en önemli gelişmelerden biri Ermenilerin 1915 yılında Van’da çıkardıkları isyandı. Bu isyanın çıkmasını ve neticede Van’ın ele geçirilerek Ruslara teslim edilmesini sağlayan Taşnak mensubu Aram Manukyan’dı. Aram Manukyan, 19 Mart 1879’da Yelizavetpol Guberniyası’nın Zengezur kazasına bağlı Zeyva köyünde doğmuş, Osmanlı ile bağı olmayan Karabağlı bir Ermeniydi. Rus idaresindeki Kafkas bölgesinde işlediği suçlar nedeniyle ceza alınca Osmanlı topraklarına sığındı. Aram, Osmanlı topraklarına gelip burada Ermeni isyanlarının hazırlığını yapan en önemli Taşnaksutun mensuplarından biri oldu. Birinci Dünya Savaşı sırasında Van isyanının başına geçti ve Van şehrini Ruslara teslim etti. Ruslar kendisini Van valisi tayin etti. Ancak Van’ın tekrar Türklerin eline geçmesiyle Rusya tarafına geçmek zorunda kaldı. Aram Manukyan daha sonra Ermenistan’ın kurulmasında da önemli görevler üstlendi. Aram Manukyan söz konusu dönemde Ermeni olaylarının gelişiminde çok önemli roller oynamış ve bizzat olayların içinde yer almış bir kişi olarak önem arz etmektedir. Bu makalede söz konusu Aram Manukyan’ın Petrograd’da yapılmış ve 1916 yılı Kasım ayında Armyane i Voyna dergisinde yayınlanmış bir röportajı çerçevesinde İttihat terakki ile görüşmeler, Ermeni meselesi, Van isyanı ve o günlerden bakınca Ermenilerin geleceği gibi konulara ilişkin görüşleri değerlendirilmiştir.