Abay Kunanbayulı ve Mehmet Akif Ersoy’un Atalete Bakışındaki Müşterek Yönler

Kazak yazılı edebiyatının kurucusu Abay (İbrahim) Kunanbayev ile Anadolu ve İslam coğrafyasında edebiyata, siyasete, dine ve sosyal hayata bakışı yönüyle insanlar üzerinde etkili olan Mehmet Akif Ersoy arasında pek çok bakımdan benzerlikler vardır. Yaşadıkları dönemde toplumlarına düşünce ve hareket bakımından örneklik eden bu iki önemli ismin, insan ve toplumlar için ruhi bir hastalık olarak da değerlendirilebilecek atalet üzerinde ısrarla durdukları görülmektedir. Abay’ın ve Akif’in en önemli hususiyetleri çalışkanlıklarıdır. Her ikisi de ahlaktan ilme, sanayiden eğitime her şeyin tam bir sükût halinde olduğu; insanların çalışmaktan vazgeçip günlerini farklı sebeplerle tembellik ederek geçirdiği bir dönemde toplumlarını yeniden inşa etmek için var güçleriyle çalışırlar. Toplumlarındaki bu ataleti tenkit etmekle yetinmez, bu tembelliğin ortadan kaldırılması için neler yapılması gerektiği konusunda da yol gösterirler. Abay Kunabayulı ve Mehmet Akif Ersoy’un atalet kavramına dönük bakışlarında ciddi ortaklılar bulunmaktadır. Toplumdaki atalet duygusunun teşhisi, tespiti ve çözümleri noktasında da ortaklaşırlar. Her iki isim de sanat adamı olmalarının yanı sıra bir aydın ahlakı ile hareket eder. Eserlerinde estetik kaygıdan daha çok toplumsal sorunları öncelerler. Samimi olarak gözlemledikleri ve en gerçekçi biçimde gösterdikleri sorun alanlarına dönük çareler üretmeye çalışırlar. Yakın tarihlerde ve benzer şartlarda yine benzer dinamiklerle yetişen Abay Kunanbayulı ve Mehmet Akif sorunlara da bu nedenle benzer tepkiler verir. Bu çalışmada Türk dünyasının önemli isimlerinden Abay ve Akif’in atalete bakışındaki ortak noktalar üzerinde durulacaktır. Amaçlanan; din, dil ve düşünce bakımından aynı kültür ortamına ait bu iki ismin ayrı coğrafyalarda olmalarına rağmen toplumsal sorunlara bakışlarındaki ortaklığa dikkat çekmektir. Böylelikle coğrafyaları farklı da olsa aynı kültür ve his dünyasının yetiştirdiği toplumlar ve aydınlar arasındaki ilişki daha net olarak görülebilir.