Kompensacja czy represja? Artykuł 244c k.k. jako narzędzie przeciwdziałania uchylaniu się od obowiązku naprawienia szkody

W artykule podjęto próbę analitycznej oceny skutków nowelizacji polskiego prawa karnego w kontekście pozycji procesowej pokrzywdzonego. Szczególny nacisk położono na zmiany wprowadzone w 2015 roku w art. 46 Kodeksu karnego oraz na dodanie art. 244c w roku 2023. Celem badania jest ustalenie, czy wskazane modyfikacje legislacyjne przyczyniły się do realnego wzmocnienia pozycji osób pokrzywdzonych przestępstwem w zakresie dochodzenia roszczeń majątkowych w ramach postępowania karnego. Przedmiotem rozważań jest zatem ewolucja instytucji obowiązku naprawienia szkody oraz efektywność egzekucji środków kompensacyjnych orzekanych przez sądy karne. W opracowaniu zastosowano metodę dogmatyczno-prawną, umożliwiającą szczegółową analizę obowiązujących przepisów prawa karnego materialnego. Przedmiotem badania stały się art. 46 oraz art. 244c Kodeksu karnego, ze szczególnym uwzględnieniem ich praktycznego zastosowania w działalności sądowej i prokuratorskiej. Ponadto wykorzystano analizę danych statystycznych dotyczących liczby orzeczeń nakładających środki kompensacyjne oraz liczby i wyników postępowań przygotowawczych wszczynanych na podstawie art. 244c k.k., co pozwoliło na ocenę skuteczności nowego instrumentu prawnego. Rezultaty – nowelizacja art. 46 k.k. z 2015 roku przyczyniła się do wzmocnienia funkcji kompensacyjnej obowiązku naprawienia szkody, nadając jej charakter wyłącznie odszkodowawczy. Tym samym ułatwiono ofiarom przestępstw dochodzenie roszczeń cywilnych w ramach postępowania karnego. Wprowadzenie art. 244c k.k., penalizującego uchylanie się od wykonania środka kompensacyjnego, stanowi istotny krok w kierunku zwiększenia skuteczności egzekucji orzeczonych środków. Niemniej jednak, praktyczne zastosowanie tej normy napotyka na trudności dowodowe, zwłaszcza w zakresie wykazania umyślności działania sprawcy, co może ograniczać jej skuteczność i efektywność. Wnioski – przeprowadzone analizy wskazują, że zmiany legislacyjne w zakresie środków kompensacyjnych wykazują potencjał w kierunku zwiększenia ochrony interesów majątkowych pokrzywdzonych. Jednakże art. 244c k.k., mimo swojej doniosłości normatywnej i prewencyjnego charakteru, może być wykorzystywany instrumentalnie i napotykać na poważne trudności w praktyce orzeczniczej. W szczególności problematyczne może być przypisanie sprawcy winy umyślnej w przypadkach uchylania się od wykonania obowiązku kompensacyjnego. W świetle powyższego niezbędne wydaje się dalsze monitorowanie praktyki stosowania nowych przepisów oraz rozważenie ewentualnych korekt legislacyjnych mających na celu zwiększenie ich efektywności.