İstanbul’un İşgaline Sebîlürreşâd (Sırât-ı Müstakîm) Dergisinden Tepkiler

İstanbul, tarih boyunca Roma, Bizans ve Osmanlı Devleti’ne başkentlik etmiş bir şehir olmuştur. İstanbul’un 30 Ekim 1453 tarihinde fethi sonrası İstanbul ve İstanbul Boğazı, yüzyıllar boyu Rusya, İngiltere ve Fransa başta olmak üzere büyük devletlerin mücadele konusu haline gelmiştir. Yeni kaynak ve sömürge elde etme mücadelesi ile güçlenmeyi amaçlayan XIX. yüzyıl başında Batılı devletlerin bu amaçlarını gerçekleştirmek üzere ittifak kurması ile I. Dünya Savaşı kapısı aralanmıştır. Bir taraftan İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya ve ABD diğer taraftan Almanya, Avusturya-Macaristan, Bulgaristan ve Osmanlı Devleti ittifak kurduğu bu savaşta Osmanlı Devleti ve müttefikleri yenilgiye uğramıştır. Savaşın sonunda Osmanlı Devleti ile İtilaf devletleri arasında Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanmış ve adı geçen bu anlaşmanın 7. maddesinde Osmanlı Devleti’nin herhangi bir bölgesinde ortaya çıkacak bir karışıklıkta işgal edilebileceği ifade edilmiştir. Antlaşmanın imzalanmasından hemen sonra 13 Kasım 1918 tarihinde İstanbul’un tedbir amaçlı, 16 Mart 1920 tarihinde ise fiili işgali gerçekleşmiş 6 Ekim 1923 tarihine kadar İstanbul Fransa, İngiltere ve Yunanistan işgali altında kalmıştır. Söz konusu işgal, ulusal ve yabancı basında büyük yankı uyandırmıştır. Araştırmamızın amacı, Osmanlı Devleti’ne yaklaşık 500 sene başkentlik yapmış bir şehrin işgaline basının ağır sansür altında nasıl tepki verdiğini ortaya koymaktır. Bu amaçla çalışmamıza ulusal basında uzun yıllar söz sahibi olan, İstiklal Marşı şairi Mehmet Akif Ersoy’un da başyazarlığını yaptığı hem İstanbul hem Anadolu basınını temsil eden yayımı Sebîlürreşâd (Sırât-ı Müstakîm) konu olmuştur. Araştırmamızda Sebîlürreşad (Sırat-ı Müstakim) dergisinin ilgili yılları taranarak İstanbul işgali konulu makale, şiir ve haberler tespit edilerek içerik analizi yöntemi ile sonuç ortaya konmuştur.