ÇEVRESEL, SOSYAL VE YÖNETİŞİM (ESG) PERSPEKTİFİNDEN ULUSLARARASI YATIRIM TAHKİMİ: YENİ NESİL YATIRIM ANTLAŞMALARINDA YATIRIMCI YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) kavramı, son yıllarda devletlerin ve şirketlerin sürdürülebilirlik politikalarını değerlendirmede temel bir kıstas haline gelmiş, yabancı yatırımcıların yatırım kararlarını da büyük ölçüde etkisi altına almıştır. Buna karşın ESG kavramı uzun süre uluslararası yatırım hukuku ve yatırım antlaşmalarında sınırlı bir görünüme sahip olmuş; özellikle ilk dönem yatırım antlaşmaları, yatırımcının yatırım yaptığı devlette çevresel ve sosyal etkilerine yönelik herhangi bir sorumluluk öngörmemiştir. Ancak iklim değişikliği, sosyal eşitsizlik ve etik dışı ticari uygulamalar gibi global sorunların boy vermesiyle uluslararası yatırım hukukunun ESG ile kesişimi daha çok tartışılmaya başlanmıştır.Bu dönüşüm, yeni nesil yatırım antlaşmalarında somutlaşmaktadır. Bu antlaşmalarda, yatırımcıya insan haklarına saygı gösterme, uluslararası çevre ve çalışma standartlarını gözetme gibi doğrudan yükümlülükler getirilmiş; dolayısıyla yatırımcının sorumluluğu normatif düzeyde ele alınmıştır. Bu bağlamda çalışma, ESG’nin yatırım antlaşmalarının asimetrik yapısını nasıl dönüştürdüğünü ortaya koyarak yatırımcı yükümlülüklerinin değişen rolüne ilişkin yeni bir perspektif sunmaktadır. Buna ilaveten, bazı antlaşmalarda yer bulan taraf devletlerin çevre ve işgücü alanında yüksek koruma standartlarını teşvik etme ve geliştirme yönündeki taahhütleri de sürdürülebilirlik odaklı yaklaşımın bir diğer tezahürüdür.Uluslararası yatırım tahkimi pratiğinde henüz yerleşik bir uygulama oluşmamış olsa da bazı hakem kararlarında, yatırım antlaşmalarının yorumunda çevre ve insan hakları hukukuna ilişkin normların dikkate alındığı görülmektedir. Bu çalışma, doktrinel ve karşılaştırmalı bir yöntem benimseyerek, ESG’nin doğrudan yabancı yatırımın korunması bağlamındaki konumunu, yeni nesil yatırım antlaşmalarındaki yatırımcı yükümlülüklerini, bazı yatırımcı-devlet tahkimi kararlarını, ESG’nin yatırımcı-devlet tahkimine nasıl entegre edilebileceğini ve UNCITRAL nezdinde yürütülen yatırımcı-devlet uyuşmazlık çözümüne ilişkin reform çalışmalarına yansımalarını analitik bir perspektifte ele almaktadır.