ATATÜRK DÖNEMİNDE OKUL MİMARİSİ

Bu araştırmanın amacı erken Cumhuriyet döneminde Türkiye’de okulların mimari yapısında nasıl bir seyir izlendiğini ortaya koymaktır. Cumhuriyetin ilk evresinde 1950’lere kadar geçen süreçte Türkiye’de okul mimarisi dönemin siyasi ve kültürel anlayışına paralel değişim göstermiştir. Bu değişimin boyutları merak konusu olmuştur. Bu doğrultuda, okul mimarisinde ne gibi değişikliklerin yapıldığı, dönemin siyasi ve kültürel yapısının okul mimarisine nasıl yansıdığı, mimarideki değişimin dönemin özelliğini yansıtıp yansıtmadığı, yurtdışından davet edilen mimarların eğitim yapılarında etkili olup olmadığı, okul mimari yapılarının gereken niteliklere sahip olup olmadığı araştırılmak istenmiştir. Bu çalışmada, betimsel araştırma türlerinden tarihi yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın verilerini erken Cumhuriyet dönemi okul mimari kayıtları ve görselleri oluşturmuştur. Cumhuriyetle birlikte Türkiye’de yeni bir toplum inşa edilmeye başlanmıştır. Bu süreçte mekansal dönüşüm yine en dikkate çeken ögelerden biri olmuştur. Mimari değişimin ilk örnekleri başkent Ankara’da meydana gelmiştir. Ankara’da imar uğraşıları arasında 1924’de Latife ve Gazi okullarının yapımı ilk örneklerdendir. Yurdun diğer bazı kentlerinde de aynı isimli ilkokullar yapılmıştır. 1920’lerin ikinci yarısından sonra, Türk mimarların bir bölümü ulusal mimarlık akımını sürdürmeye, bir bölümü de devletin her alanda yapmayı amaçladığı yenilikler doğrultusunda, uluslararası mimarlık anlayışıyla hareket etmeye çalışmışlardır. Devlet, bir yandan da kültür ilişkileri içinde olduğu ülkelere öğrenci göndermeye başlamıştır. Yabancı mimarlar yalnız bina tasarlamakta değil, eğitim kurumlarında ders vermekle de görevlendirilmişlerdir. Bu uygulama, 18. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak 1950’lere dek uzanmıştır. Bu dönemde devam eden bilgi ve teknik eksiklikler nedeniyle kalkınmaya çalışan Cumhuriyet yönetimi için eğitim hizmetlerinde gelişme önemini korumuştur, bu nedenle, eğitim binaları büyük bir hızla yapılmaya devam etmiştir. Farklı bölgelerde inşa edilen bu okullar rasyonel-işlevsel anlayışa, modern teknik ve cephe çizgisine sahip binalar halinde inşa edilmiştir. Yeni bir kültürel mekan modeli olan okullar, devlet merkezli, seküler, rasyonel yönüyle Cumhuriyet modernleşmesine özgü ölçütlerin tamamını yansıtmıştır. Mimari modeller doğrudan insan ihtiyaçlarının devreye girdiği alanlardır. Ancak yine de edinilen farklı tecrübeler gereği, her mimari modelde modernleşme ölçütlerinin önem sıralaması başkadır. Yapılacak yeni çalışmalarla Cumhuriyet döneminde Türkiye’de okul mimarisi ayrıntılarıyla ele alınabilecektir.