Türkiye Demiryolu Yük Taşımacılığında Serbestleşme Süreci: Simar-Wilson Bootstrap Yöntemiyle Teknik Verimlilik Analizi

Bu çalışma, Türkiye demiryolu yük taşımacılığının (2003-2024) teknik verimliliğini ve 2017 serbestleşme politikasının etkilerini ampirik olarak analiz etmektedir. Kısıtlı örneklem sapmalarını gidermek için Simar-Wilson (2007) çift bootstrap regresyon prosedürü kullanılmıştır. Analizde ana hat uzunluğu ve vagon sayısı girdi, net ton-kilometre ise çıktı olarak tanımlanırken; serbestleşme politikasının, elektrifikasyon oranının ve COVID-19 pandemisinin sistem üzerindeki etkileri test edilmiştir. Bulgular, altyapı yönetimi ile tren işletmeciliğinin birbirinden ayrılması ve serbestleşmeye hazırlık sürecinde gerçekleşen kurumsal yapılanmanın ilk aşamada verimliliği anlamlı biçimde artırdığını göstermektedir. Ancak bu pozitif ivme kısa sürmüş; 2023-2024 yıllarında verimlilik hızla daralarak belirgin bir âtıl kapasiteye dönüşmüştür. Bootstrap sonuçları, bu keskin düşüşün pandemi kaynaklı olmaktan ziyade, yeni inşa edilen elektrikli hatların yük talebiyle yeterince bütünleşememesiyle birlikte 2023-2024 döneminde yaşanan deprem, uzun süreli hat kapamaları, doğal afetler ve jeopolitik gelişmeler gibi fiziksel ve operasyonel kısıtların eşzamanlı etkilerinden kaynaklandığına işaret etmektedir. Bu yapısal altyapı-talep uyumsuzluğu ışığında çalışma; gelecekteki hat ve güzergâh yatırımlarında yük talebi ve filo uyumu kriterinin öncelikli olarak değerlendirilmesini, yeni hatların doğrudan yük üretim ve çekim merkezlerine bağlanmasını ve pazara yeni giren özel sektörü destekleyecek spesifik teşviklerin devreye alınmasını önermektedir.