PHARMACOECONOMIC AND CLINICAL ANALYSIS OF ORAL HYPOGLYCEMIC DRUG USE IN TYPE 2 DIABETES MELLITUS IN PRIMARY HEALTH CARE FACILITIES IN AKTOBE, KAZAKHSTAN

Background. Type 2 diabetes mellitus remains one of the leading causes of chronic morbidity and disability, imposing a substantial clinical and economic burden on healthcare systems. In primary health care settings, effective glycemic control largely depends on the rational prescribing of oral hypoglycemic agents, appropriate dosing, and patient adherence to therapy. However, real-world clinical practice often demonstrates deviations of prescribed daily doses from recommended standards, along with persistent barriers related to drug accessibility and financial constraints. This highlights the need to analyze the structure of oral hypoglycemic drug utilization and the factors influencing the achievement of target glycemic outcomes. Aim:to analyze the consumption patterns and therapeutic effectiveness of oral hypoglycemic drugs (OHDs) among patients with T2DM in the primary healthcare system of Aktobe, Kazakhstan, while identifying indirect indicators and possible barriers to glycemic control based on prescription patterns and dosage data. Materials and methods: Data from 386 T2DM patients receiving continuous OHD therapy for at least six months were extracted from the Medical Information System. The analysis focused on drug consumption patterns, defined daily dose (DDD) versus prescribed daily dose (PDD), glycemic outcomes, and comorbidities. HbA1c levels were evaluated to assess treatment effectiveness, while factors influencing therapy adherence and dosing were explored. Results: Metformin was the most prescribed monotherapy (31.9%), and a combination of sulfonylureas and metformin dominated dual therapy (41.7%). Combination therapy was necessary for 59.1% of patients, indicating the limitations of monotherapy in con-trolling glycemia. Combination therapies involving metformin significantly improved HbA1c levels, especially with sulfonylureas (61%, p = 0.003) and SGLT-2 inhibitors (70.5%, p = 0.039). However, the PDDs of all OHDs were markedly below the WHO DDDs, with metformin's PDD 78% lower. Barriers included medication access and financial constraints. Conclusions: Optimizing OHD regimens and addressing medication access challenges are essential to improving glycemic control and reducing T2DM complications in resource-constrained environments. Актуальность: Сахарный диабет 2 типа остается одной из ведущих причин хронической заболеваемости и инвалидизации, формируя значительную клиническую и экономическую нагрузку на систему здравоохранения. В условиях первичной медико-санитарной помощи эффективность контроля гликемии во многом зависит от рационального назначения пероральных сахароснижающих препаратов, адекватности их дозирования и приверженности пациентов терапии. Однако в реальной клинической практике часто наблюдаются отклонения предписанных суточных доз от рекомендованных стандартов, а также сохраняются барьеры, связанные с доступностью лекарств и финансовыми ограничениями. Это определяет необходимость анализа структуры потребления ПССП и факторов, влияющих на достижение целевых показателей гликемии. Цель: Изучение структуры потребления и терапевтической эффективности пероральных сахароснижающих препаратов (ПССП) у пациентов с сахарным диабетом 2 типа (СД2) в системе первичной медико-санитарной помощи г. Актобе, Казахстан, а также выявление факторов, препятствующих достижению оптимального контроля гликемии. Методы: Из медицинской информационной системы были извлечены данные о 386 пациентах с СД2, получавших непрерывную терапию ПССП в течение не менее шести месяцев. Анализ был сосредоточен на структуре потребления лекарств, сравнении определенной суточной дозы (DDD) с предписанной суточной дозой (PDD), гликемических показателях и сопутствующих заболеваниях. Эффективность лечения оценивалась по уровню HbA1c, а также изучались факторы, влияющие на приверженность терапии и дозирование. Результаты:Метформин был наиболее часто назначаемым препаратом в монотерапии (31,9%), тогда как комбинация метформина с препаратами сульфонилмочевины преобладала в двойной терапии (41,7%). Комбинированная терапия применялась у 59,1% пациентов, что указывает на ограниченную эффективность монотерапии в контроле гликемии. Комбинированная терапия с использованием метформина значительно снижала уровень HbA1c, особенно при сочетании с препаратами сульфонилмочевины (61%, p = 0,003) и ингибиторами SGLT-2 (70,5%, p = 0,039). Однако показатели PDD для всех ПССП были существенно ниже рекомендованных ВОЗ значений DDD, в частности, для метформина — на 78%. Основными барьерами являлись ограниченный доступ к лекарствам и финансовые трудности. Выводы:Оптимизация дозировок и устранение барьеров доступа к лекарствам необходимы для улучшения гликемического контроля и снижения риска осложнений СД2 в условиях ограниченных ресурсов. Өзектілігі. 2-типті қант диабеті созылмалы сырқаттанушылық пен мүгедектіктің жетекші себептерінің бірі болып қала береді және денсаулық сақтау жүйесіне елеулі клиникалық әрі экономикалық жүктеме түсіреді. Бастапқы медициналық-санитарлық көмек жағдайында гликемиялық бақылаудың тиімділігі көбінесе пероральды қант төмендететін препараттарды ұтымды тағайындауға, олардың дозасының жеткіліктілігіне және пациенттердің емге бейілділігіне байланысты. Алайда нақты клиникалық тәжірибеде тағайындалған тәуліктік дозалардың ұсынылған стандарттардан ауытқуы, сондай-ақ дәрілік заттардың қолжетімділігі мен қаржылық шектеулерге байланысты кедергілер жиі кездеседі. Бұл пероральды қант төмендететін препараттарды тұтыну құрылымын және мақсаттыгликемиялық көрсеткіштерге қол жеткізуге әсер ететін факторларды талдаудың қажеттілігін айқындайды. Мақсаты: Бұлзерттеудің мақсаты – Ақтөбе қаласындағы бастапқымедициналық-санитариялық көмек жүйесінде 2 типті қантдиабетімен (2ТҚД) ауыратын науқастардапероральды қантты төмендететінпрепараттарды (ПҚТП) тұтыну құрылымын және олардың терапиялық тиімділігін зерттеу және гликемиялық бақылауға қолжеткізуді тежейтін факторларды анықтау болды. Материалдар мен әдістер:Медициналық ақпараттық жүйеден ПҚТП-ны кемінде алты ай үздіксіз қабылдаған 386 2ТҚД пациенті туралы мәліметтер алынды. Талдау дәрілік тұтыну құрылымына, анықталған тәуліктік доза (DDD) мен тағайындалған тәуліктік дозаның (PDD) салыстырылуына, гликемиялық көрсеткіштер мен қатар жүретін ауруларға бағытталды. Емнің тиімділігі HbA1c деңгейі арқылы бағаланды, сондай-ақ емге бейімділік пен дозалауға әсер ететін факторлар зерттелді. Нәтижелер: Монотерапияда ең жиі тағайындалған препарат — метформин (31,9%), ал екі компоненттен тұратын емде метформин мен сульфонилмочевина препараттарының комбинациясы жиі қолданылды (41,7%). Құрамдастырылған терапия пациенттердің 59,1%-ына тағайындалды, бұл монотерапияның гликемиялық бақылауда тиімділігінің шектеулі екенін көрсетеді. Метформинге негізделген біріктірілген ем HbA1c деңгейін айтарлықтай төмендетті, әсіресе оны сульфонилмочевина препараттарымен (төмендеу көрсеткіші – 61%, p = 0,003) және SGLT-2 тежегіштерімен (70,5%, p = 0,039) бірге қолданғанда. Алайда барлық ПҚТП бойынша тағайындалған тәуліктік доза (PDD) деңгейі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) ұсынған анықталған тәуліктік дозадан (DDD) едәуір төмен болды — мысалы, метформин үшін бұл айырмашылық 78%-ға жетті. Басты кедергілер ретінде дәрі-дәрмектерге қолжетімділіктің шектеулігі мен науқастардың қаржылық мүмкіндігінің төмендігі анықталды. Қорытынды: Қолданыстағы ресурстар шектеулі жағдайында гликемиялық бақылауды жақсарту және 2-типті қант диабетінің асқыну қаупін азайту үшін дозалауды оңтайландыру мен дәрі-дәрмекке қолжетімділікті арттыру қажет.