Współistnienie budżetów obywatelskich i funduszy sołeckich jako form partycypacji publicznej

Jednym z obszarów kształtowania polityk lokalnych, nabierających znaczenia w ostatnich czasach, jest możliwość włączenia mieszkańców w proces rządzenia dzięki mechanizmom partycypacji publicznej. Równoczesne wykorzystanie budżetów obywatelskich oraz funduszy sołeckich w niektórych gminach wiejskich rodzi pytanie o przyjęte rozwiązania w zakresie budżetów obywatelskich jako form partycypacji elastyczniejszych od sformalizowanych funduszy sołeckich. Dzięki analizie porównawczej regulaminów budżetów obywatelskich gmin wiejskich, które w latach 2020–2023 wykorzystywały obie formy partycypacji publicznej mieszkańców, zidentyfikowano dwa „bazowe” podejścia do tworzenia budżetów obywatelskich, możliwe do wykorzystania w gminach wiejskich (w zależności od celów, które władze lokalne zamierzają osiągnąć). Pierwszym z nich jest podejście zachowawcze naśladujące w dużej mierze rozwiązania funduszu sołeckiego, a przeznaczone także w praktyce sołectwom (z uwzględnieniem przepisów dotyczących budżetów obywatelskich).Drugim z nich jest podejście aktywne, w praktyce komplementarne z funduszem sołeckim. Jest ono w części bądź całości skierowane na rozwiązywanie problemów dotyczącychistotnych części bądź całego obszaru gminy. Dzięki niemu mieszkańcy mogą zgłaszaćpotrzeby istotne z punktu widzenia wielu sołectw, których realizacja w ramach funduszu sołeckiego byłaby trudna bądź niemożliwa. Wyniki badań mogą stanowić wskazówkę dla rad gmin wiejskich rozważających przesłanki wdrożenia budżetu obywatelskiego równolegle z funduszem sołeckim.