Misverstanden voorbij: naar waardenvolle kennis-beleidsrelaties

Misverstanden voorbij: naar waardenvolle kennis-beleidsrelaties Hoe kunnen publieke kennisorganisaties omgaan met kritiek op hun functioneren? In dit essay betogen we dat de hedendaagse kritiek wijst op verstoorde verhoudingen in de relatie tussen kennis, beleid en samenleving. Die verhoudingen worden gedomineerd door een technocratische logica die onlosmakelijk verbonden is met veelvoorkomende en diep ingesleten misverstanden rondom kennis-beleidsrelaties: kennis zou neutraal en waardenvrij zijn, kennis zou noodzakelijk zijn vóórdat er actie kan worden ondernomen, en de overheid zou primair als risicomanager moeten opereren. Deze misverstanden beperken niet alleen de potentiële bijdrage van kennisorganisaties aan oplossingen voor maatschappelijke opgaven, ze hebben ook een – op den duur – fundamentele ondermijning van hun positie en legitimiteit tot gevolg. Een alternatieve logica is dan ook broodnodig, waarin kennis bijdraagt aan een waardenvol politiek-maatschappelijk debat. Tegelijkertijd staan beleidsonderzoekers en de organisaties waar zij voor werken in het nastreven van zo’n alternatief voor een paradox: hoewel de misverstanden op termijn de houdbaarheid van hun positie bedreigen, ontlenen zij nu nog veel van hun gezag en bestaansrecht aan het in stand houden ervan. Effectief omgaan met deze paradox vereist een reflexieve houding van onderzoekers, waarin ze hun eigen positionaliteit expliciteren en tegelijkertijd nastreven om verschillende waardenoriëntaties zichtbaar te maken voor beleid, politiek en samenleving. Op deze manier tegenwicht bieden aan de misverstanden leidt onvermijdelijk tot ongemak. We stellen dat het cruciaal is om ongemak niet als ‘bug’ maar ‘feature’ te beschouwen. Juist het cultiveren van het ongemak dat ontstaat als botsende zienswijzen met elkaar worden geconfronteerd, is nodig voor toekomstbestendige kennis-beleidsrelaties die bijdragen aan waardenvolle democratische politiek.