Hasan Mutlucan’dan Karacaoğlan: Üryan Geldim’in Sanatçının Söylemi ve Sanatındaki Önemi

Hasan Mutlucan’ın halk müziği kariyerinde, kendisinin de sağlığında sıklıkla ifade ettiği gibi, kahramanlık türküleri dışında türküler de çok önemli yer tutar. Türk Halk Müziğinin güçlü yorumcusu, ilk kaydının yayınlandığı 1950’den son kaydının yayınlandığı 2011’e dek süren kayıtlı halk müziği yolculuğunda Anadolu’nun farklı farklı yörelerinden derlenen türkülerden örnekler sunmuş, yüzyıllardır bu topraklarda söylenen ve yeniden söylenen türkülerin son derece etkileyici ve kendine özgü yorumlarını icra etmiş, somut olmayan kültürel mirasımızı geleceğe taşımıştır. Elinizdeki çalışma, üç önemli eksikliğin tespitiyle başlar. Birincisi, folklorik ezgilerin değerli yorumcusu Hasan Mutlucan üzerine yapılan akademik çalışmaların eksikliği, makalelerin yok denecek kadar azlığıdır. İkincisi, Hasan Mutlucan’ın basın ve yayın organlarında, siyasal gelişmelerle de bağlantılı olarak hep bir kahramanlık türküsü yorumcusu olarak ön plana çıkarılmış olması ve diğer türlerdeki halk müziği icralarının bu sebeple gölgede kalmış olmasıdır. Üçüncü, ve buna bağlı eksiklik, ilk Karacaoğlan türkü kayıtlarının şimdiye kadar gizli kalmış olması, Hasan Mutlucan’ın bu folklor icralarında görünmez kılınmasıdır. 1959, Hasan Mutlucan’ın bu ilk Karacaoğlan yorumlarının yayınlandığı yıl, 2006 ise sanatçının Karacaoğlan’ın en etkileyici eserlerinden “Üryan Geldim”i kendine has yorumuyla dinleyiciyle son kez buluşturduğu Anadolu’dan Türküler albümünün yayınlandığı yıl olma özelliğini taşımaktadır. Çalışmanın üç amacı vardır: İlki, akademik çevrelerde şimdiye kadar ihmal edilmiş bir folklor yorumcusu olan Hasan Mutlucan’ı mercek altına alan ilk akademik çalışmalardan birini (bildiğimiz kadarıyla da ilkini) gerçekleştirmektir. İkincisi, gazete ve dergi makalelerinde ve basında sıkılıkla yer almış bir halk müziği sanatçısı olan Hasan Mutlucan’ın hep kahramanlık türküleriyle ön plana çıkarılmasından kaynaklanan ve bu sebepten dolayı gölgede kalan özelliğini, yani tüm yörelerden türküler söyleyen bir folklor aktarıcısı olduğunu vurgulamak, bu alandaki boşluğu doldurmak amacıyla bir başlangıç yapmaktır. Üçüncüsü, bunlara paralel olarak, Hasan Mutlucan’ın adı belirtilmeden yayınlanan Karacaoğlan folklor ezgisi yorumlarını gün ışığına çıkarmak, halk müziği yolculuğu açısından konumlandırmak ve sanatçının kariyerindeki önemini vurgulamaktır. Çalışma, yöntem olarak, folklorik ezgilerin değerli yorumcusu, (yeniden) söyleyicisi Hasan Mutlucan’ın Karacaoğlan kayıtlarının daha önce hiç ele alınmamış tarihçesine, André Lefevere’in yeniden yazma ve mesenlik kavramları bağlamında odaklanmakta, folklorda varyant kavramı, makro ve mikro düzeylerde yeniden söyleme kavramıyla ilişkilendirilerek ele alınmaktadır. Karacaoğlan’ın Kara Sevdası filminin incelenmesi yoluyla Hasan Mutlucan’ın ilk (ve bugüne dek gizli kalmış) Karacaoğlan kayıtları tespit edilmekte, künyede adına yer verilmeyişinin nedenleri sorgulanmakta, daha sonraki yıllarda görünür Karacaoğlan yorumları sıralanarak, bu kayıtlarda kendisini görünür kılan unsurlar belirlenmekte, Mutlucan’ın liste başı olan albümü Kahramanlık Türküleri ardından yayınladığı “Üryan Geldim” kaydı ise Klaus Kaindl ve Ruhi Su’nun önerdiği bütüncül bakış açısıyla, yani ses kullanımı, müzik, sözler ve görsel öğeler bütünüyle dikkate alınarak ayrıntılı olarak incelenmektedir. Çalışma, Hasan Mutlucan’ın Karacaoğlan yorumlarının altını çizerken, paralel bir anlatı olarak da sözlü kültürün edebiyat, edebiyatın sinema olarak yeniden yazılışının, sinemaya eşlik eden ve yine asırlar öncesinin folklorik ögeleri olan türkülerin de varyantlar biçiminde müzik albümlerine dönüşmesinin tarihini konu almaktadır. Sözden yazıya, yazıdan filme, filmden plağa dönüşümün yüzlerce yıllık ve sonsuz varyantlık serüveni içerisinde bir folklor yorumcusu olan Hasan Mutlucan’ın Karacaoğlan kayıtlarının ortaya çıkışı, kültür tarihimiz açısından olduğu kadar Hasan Mutlucan’ın kariyeri açısından da dikkate değerdir. Folklor, kültürel çalışmalar, müzik, sinema, tarih ve çeviribilim alanlarını ortak bir noktada buluşturan çalışmada, bu gizli kayıtların belgelerle ortaya çıkarılması, incelenmesi, aynı zamanda da bu daha eski kayıtlarda görünmez kılınmış Mutlucan’ın popüleritesinin arttığı 1970’li yıllar ve sonrasında yayınladığı albümlerde görünür bir Karacaoğlan yorumcusu hâline gelişinin tarihi, Hasan Mutlucan’ın “sadece kahramanlık türkülerinin değil, Anadolu’nun her yöresinden türkülerin yorumcusuyum” ifadesiyle de örtüşmekte, basın ve yayında temsil edilen Hasan Mutlucan’la, gerçek Hasan Mutlucan arasındaki farkı vurgulaması açısından da önem taşımaktadır.