Recaizade Mahmut Ekrem’in Kitaplaşmamış Mektupları

Modern Türk edebiyatının kurucu isimlerinden Recaizade Mahmut Ekrem (1847-1914); roman, şiir, hikâye, piyes, makale, edebî tenkit, edebiyat teorisi, mektup, çeviri gibi edebiyatın hemen her türünde eserler vermiş velut bir şahsiyettir. O; Araba Sevdası, Nijad Ekrem gibi edebî eserlerinin yanı sıra Talim-i Edebiyat, Takrizât ve Takdir-i Elhan gibi edebiyat teorisi ve edebî tenkit türlerindeki kitaplarıyla da kendinden sonraki nesilleri etkilemiş; Edebiyat-ı Cedide topluluğuna zemin hazırlayarak yeni edebiyat anlayışının yerleşmesini sağlamıştır. Zaman içinde edebiyatımızın bu önemli isminin külliyatının neşri hususunda bazı çalışmalar yapılmıştır. Bununla birlikte Recaizade Mahmut Ekrem külliyatının tamamlanamadığı, yazara ait bazı hususi/resmî mektupların antoloji ve biyografi türünden kitaplar ile mecmualarda kaldığı görülmektedir. Bu makalede yazarın kitaplaşmamış yirmi mektubu yayımlanarak değerlendirilmeye ve edebiyat tarihine katkı sağlanmaya çalışılacaktır. 1868-1913 yılları arasında yazılan bu mektuplardan on iki tanesi Bedâyi’ül İnşâ, Letâif-i İnşa ve Son Asır Türk Şairleri adlı kitaplarda; sekizi ise Revnak, Gayret, Şehbal, Servet-i Fünun, Resimli Kitap ve Yarın mecmualarında neşredilmiştir. Bu mektuplardan bazıları Abdurrahman Süreyya Bey, İbnülemin Mahmut Kemal İnal, Darbazzâde Ali Ruhi Bey, Lütfi Bey, Menemenlizâde Mehmet Tahir Bey, Raif Necdet Bey ve Celâl Nuri Bey’e hitaben yazılmış; bir kısmında ise mektubun kime yazıldığı belirtilmemiştir. Mektupların bazıları “arîza”, “taziyenâme”, “teşekkürnâme” ve “tebriknâme” nevinden metinlerken, bir kısmı “edebî mektup” özelliği göstermektedir. Mektupların satır aralarında yazarın hayatına, sosyal, siyasi ve edebî çevresine dair önemli bilgiler yer almaktadır. Büyük bir kısmı Latin harfleriyle ilk defa neşredilen bu mektuplar, Ekrem’in biyografisine katkı sağlamalarının yanı sıra yazarın dilindeki ve üslubundaki değişmeler ile yazıldıkları dönemin zihniyetini yansıtmaları bakımından önem arz etmektedir.