Nâzım Hikmet’in Şiirlerinde Mekânın Görünümleri ve Heterotopyalar: Hapishane, Gar ve Liman

Sanat alanındaki üretimleriyle Türk ve dünya edebiyatına önemli katkılar sunan Nâzım Hikmet, kurmacanın imkânlarını kullanırken çoğu zaman diğer sanatkârlardan farklı bir yol izler. Bu bağlamda öncelikle metin oluşturma sürecinde tercih ettiği çok katmanlı/sesli yapılar, onun sanatsal üretimlerini ve özellikle şiirlerini zengin içerikli bir düzleme taşır. Şiirlerinde ve şiirsel metinlerinde yer alan bu yapılar analiz edildiğinde farklı sanat dallarının ve farklı metinlerin bilinçli bir şekilde bir arada kullanıldığı organik bir bütünle karşılaşılır. Bütünlüğü sağlayan organik yapılardan biri de şiirlerindeki mekânlardır. Nâzım Hikmet’in şiirinde mekân sadece yer bildirimi ya da tasvir ögesi olarak değil; farklı işlevler yüklenen bir kurmaca unsuru olarak yer alır. Yaşamının ve edebiyat alanına yansıyan fütürist anlayışın etkisi, memleket sevgisi, kendi zihin simgeleriyle ve/veya metinlerarası bağlarla kurduğu mekânlar onun şiir dünyasının önemli bir ögesi hâline gelmiştir. Bu çalışmada hacimli bir şiir külliyatına sahip olan Nâzım Hikmet’in şiirleri/şiirsel metinlerinden örnekler merkeze alınarak; şiirlerindeki genel mekânsal düzlem, mekândan kopuşun izleri ve mekâna yüklenen işlevler ve özellikle Michel Foucault’nun heterotopya kavramıyla birlikte hapishane, gar ve limanların mekân olarak kullanımları çözümlenmeye çalışılacaktır.