KÜRESEL TİCARETTE ÇOK KUTUPLULUK TARTIŞMALARI: LİTERATÜR TEMELLİ BİR DEĞERLENDİRME

Bu çalışma, 2014 sonrası dönemde küresel ticarette çok kutupluluğa ilişkin geliştirilen öngörüleri sistematik biçimde değerlendirmeyi ve bu öngörülerin güncel ticari gelişmelerle ne ölçüde örtüştüğünü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel, literatür temelli ve doküman analizine dayalı bir değerlendirme olarak tasarlanan çalışmada; akademik literatür, IMF, OECD, Dünya Bankası, Dünya Ticaret Örgütü ve UNCTAD gibi uluslararası kuruluş raporları ile güncel küresel ticaret eğilimleri birlikte incelenmiştir. Çalışma, sistematik literatür taraması ya da nicel tahmin modeli değildir; çok kutupluluk öngörülerini literatürde tekrar eden temalar, temel varsayımlar, gözlemlenen gelişmelerle örtüşme düzeyi ve açıklayıcılık bakımından karşılaştırmalı olarak değerlendirmektedir. Bu çerçevede öngörüler; ABD–Çin rekabeti, bölgeselleşme ve ticaret blokları, küresel değer zincirlerinin yeniden yapılanması ile Küresel Güney’in ve yeni ticaret aktörlerinin yükselen rolü olmak üzere dört tema altında ele alınmıştır. Bulgular, küresel ticaret sisteminin daha parçalı, çok aktörlü ve çok katmanlı bir yapıya evrildiğini göstermektedir. Ancak bu dönüşüm homojen, doğrusal ve tamamlanmış değildir. Büyük güç rekabeti ticaret politikalarını şekillendirse de bölgesel girişimler, yeniden örgütlenen değer zincirleri ve yükselen ekonomilerin etkisi dönüşümün diğer bileşenleridir. Sonuç olarak çalışma, çok kutuplu ticaret düzeninin tamamlanmış ve dengeli bir yapıdan ziyade; farklı aktörlerin, bölgelerin ve kurumların eş zamanlı biçimde etkili olduğu, jeopolitik kırılganlıklar ve yapısal eşitsizlikler içeren devam eden bir dönüşüm süreci olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Küresel Ticaret, Çok Kutupluluk, Küresel Değer Zincirleri