The Legal Framework for citizen participation in ensuring Mongolia’s National security

National security is a broad and comprehensive concept that encompasses various sectors, including the existence of the nation, state and social institutions, the rights and freedoms of citizens, the economy, science and technology, information, culture, population development indicators, genetic resources, ecology, and food security. Therefore, modern security theories emphasize that national security should not be understood solely as the responsibility of defense and law enforcement agencies, but rather as a collective effort based on the active participation and joint engagement of all members of society.Mongolian legislation defines public participation as one of the fundamental principles of state activity. Foundational documents such as the Constitution of Mongolia (1992), the Law on National Security (2001), the National Security Concept of Mongolia (2010), and the Law on Local Defense (2018) set out citizens’ rights, duties, forms of participation, opportunities for accessing and exchanging information, and mechanisms for involvement in policy-making processes. These regulations establish the legal basis for encouraging citizens’ active engagement in national security matters, ensuring external oversight, facilitating information exchange, and enabling collaboration in the implementation of policies and decisions.This article examines the legal environment that supports citizen participation in Mongolia’s national security, drawing upon theoretical sources and relevant laws and policy documents. It seeks to identify the current state of regulation and highlight key issues that need attention to improve implementation. The study summarizes the legal framework for citizen participation in national security within four main areas: (1) citizens’ rights and responsibilities; (2) the institutional system for ensuring national security; (3) transparency and accountability; and (4) public participation in the stages of policy development. Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлыг хангахад иргэдийн оролцооны эрх зүйн зохицуулалт Хураангуй: Үндэсний аюулгүй байдал нь улс үндэстний оршин тогтнол, төр, нийгмийн байгуулал, иргэдийн эрх, эрх чөлөө, эдийн засаг, шинжлэх ухаан, технологи, мэдээлэл, соёл, хүн амын хөгжлийн үзүүлэлт, удмын сан, экологи, хүнсний аюулгүй байдал зэрэг олон салбарыг хамарсан өргөн хүрээтэй, цогц ойлголт юм. Иймээс орчин үеийн аюулгүй байдлын онолууд үндэсний аюулгүй байдлыг зөвхөн батлан хамгаалах болон хууль сахиулах байгууллагын чиг үүрэгтэй холбон ойлгох бус, харин нийгмийн бүх гишүүний хамтын хүчин чармайлт, өргөн оролцоонд тулгуурлан хангах шаардлагатайг онцлон тэмдэглэдэг.Монгол Улсын хууль тогтоомжид иргэдийн оролцоог төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчмын нэг хэмээн тодорхойлсон байдаг. Тухайлбал: “Монгол Улсын Үндсэн хууль” (1992), “Үндэсний аюулгүй байдлын тухай хууль” (2001), “Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал” (2010), Орон нутгийн хамгаалалтын тухай хууль (2018) зэрэг суурь баримт бичигт иргэдийн эрх, үүрэг, оролцооны хэлбэр, мэдээлэл авах болон солилцох боломж, бодлого боловсруулах үйл явц дахь оролцооны зохицуулалтыг тусгасан байна. Эдгээр зохицуулалт нь үндэсний аюулгүй байдлын асуудалд иргэдийг идэвхтэй оролцуулах, хөндлөнгийн хяналтыг хэрэгжүүлэх, мэдээлэл солилцох, бодлого, шийдвэрийг хамтран хэрэгжүүлэх эрх зүйн үндсийг бүрдүүлж байна.Энэхүү өгүүлэл нь Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдалд иргэдийн оролцоог хангах эрх зүйн орчныг онолын эх сурвалж болон холбогдох хууль, бодлогын баримт бичгүүдэд тулгуурлан судалж, зохицуулалтын өнөөгийн байдал, түүний хэрэгжилтийг сайжруулахад анхаарах шаардлагатай асуудлыг тодорхойлоход чиглэнэ. Судалгааны хүрээнд Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдал дахь иргэдийн оролцооны эрх зүйн зохицуулалтыг 1) иргэний эрх ба үүрэг, 2) үндэсний аюулгүй байдлыг хангах институцийн тогтолцоо, 3) ил тод байдал ба тайлагнал, 4) бодлого боловсруулах үе шат дахь олон нийтийн оролцоо гэсэн дөрвөн үндсэн хүрээнд нэгтгэн дүгнэв.Түлхүүр үгс: Иргэний эрх ба үүрэг, институцийн тогтолцоо, ил тод байдал, тайлагнал