Polska pieśń w liturgii

Pierwsze wzmianki o śpiewaniu polskich pieśni w liturgii pochodzą z pierwszej połowy XIV w. Początkowo były one śpiewane przez lud podczas procesji rezurekcyjnej jako przerywniki między łacińskimi wersetami śpiewu procesyjnego. Później zaczęto ich używać podczas procesji w Niedzielę Palmową, Wniebowstąpienie Pańskie, Zesłanie Ducha Świętego i Boże Ciało. Kontekstualny i melodyczny związek tych pieśni z łacińskim śpiewem liturgicznym sugeruje, że powstały one w ramach liturgii i w niej pozostały. Śpiewanie polskich pieśni przez lud, wraz z kaznodzieją, przed lub po, a nawet w trakcie kazania, również sięga XIV wieku. W ciągu XV wieku zyskiwały one coraz więcej miejsca w liturgii.Wiek XVI był okresem rozkwitu polskich hymnów. Stało się to pod wpływem reformacji, która wykorzystywała je do pozyskiwania mas ludowych i wpajania im własnych przekonań religijnych. Przyczynił się do tego również renesans, który sprzyjał wykorzystywaniu języków narodowych w literaturze. Pobożne hymny były jednym ze szczytów tej literatury. W XVI wieku lud śpiewał pieśni na Kyrie, Gloria, między czytaniami, na offertorium, Sanctus, po konsekracji, podczas komunii i na zakończenie mszy świętej. Ponieważ lud śpiewał pieśni bez wyboru (niektóre z nich zawierały nawet błędy religijne lub miały świecki charakter), władze kościelne nakazały śpiewanie głównie starych, ortodoksyjnych pieśni; z nowych można było śpiewać tylko te, które zostały zatwierdzone przez biskupa.Okres baroku wzbogacił zasób polskich pieśni o nowe, nacechowane duchem religijnym i głęboką pobożnością. Powstawały one na wszystkie okresy roku kościelnego. Pod koniec XVII wieku zaczęły powstawać w Polsce pierwsze hymny mszalne, których właściwy rozwój przypadł na okres oświecenia. Romantyzm ze swoim pietyzmem dla przeszłości zapoczątkował okres pieczołowitego gromadzenia polskich pieśni w formie śpiewników i modlitewników.Starania ruchów odnowy i cecyliańskich o wyeliminowanie pobożnych pieśni ludowych z liturgii nie odniosły w Polsce większego sukcesu; zwyczaj śpiewania ich podczas mszy świętych, procesji i wszelkiego rodzaju nabożeństw przetrwał w znacznym stopniu do dziś. Sobór Watykański II podniósł je nawet do rangi oficjalnego śpiewu liturgicznego. W duchu tego Soboru Episkopat Polski opracował śpiewnik mszalny zawierający pieśni na rozpoczęcie, ofiarowanie i komunię.