1940’larda Sosyal Politikanın “Fikir Mahfeli”: Çalışma Dergisi (1945-1950)

Çalışma dergisi Haziran 1945’te Çalışma Bakanlığının kurulmasından kısa bir süre sonra, Eylül 1945’te Bakanlık tarafından yayımlanmaya başlayan ve Türkiye’de sosyal politikanın oluşumunda önemli katkıları yanında dönemin sosyal politika yaklaşımının sözcüsü olan ilk kamusal sosyal politika yayını olarak nitelenebilir. 1940’ların ikinci yarısı Türkiye’de sosyal politika ve çalışma ilişkileri açısından kurucu yıllardır. 1945’te Çalışma Bakanlığının kurulması, 1946’da “sınıf adına ve esasına dayalı” cemiyet kurma yasağının kalkması ve sendika özgürlüğü rejimine geçilmesi, 1947’de 5018 sayılı Yasa ile sendika hakkının düzenlenmesi, 1948’den itibaren sendikal örgütlenmenin güçlenmesi ve grev tartışmalarının gündeme gelmesi bu yılların çalışma yaşamı açışından belli başlı gelişmeleridir. Çalışma dergisi bu hareketli ve hızlı akan yıllarda çalışma yaşamı ve sosyal politika meselelerini detaylı olarak ele alan bir yayın olmuştur. Dergide sosyal politikanın çeşitli yönlerinin titizlikle incelendiği güncel makalelere, tarihsel değerlendirmelere ve eleştiri yazılarına yer verilmiştir. Dergide sosyal sigortalardan, çalışma hakkına, uluslararası çalışma hayatı konularından kadın işçilere kadar geniş bir konu yelpazesi yer almıştır. Çalışma, dönemin sosyal politika ve çalışma yaşamında uzman isimlerin düzenli olarak yazdığı oldukça hacimli bir dergiydi. Dergi 1940’larda sosyal politikanın “fikir mahfeli” (odağı) olmuştur. Dergi bir sosyal politika mahfeli olmanın yanında rejimin resmi sosyal politika yaklaşımının da sözcüsü olmuştur. Bu haliyle rejim açısından netameli sosyal politika konularına (sınıf, siyaset, grev ve beynelmilelcilik) mesafeli ve karşıt bir tutum almıştır. Türkiye’de sosyal politikanın kurucu külliyatı arasında yer alan dergi bir yandan da önemli bir kısıta sahiptir. Dergi rejimin ve CHP’nin sosyal politika yaklaşımının sınırları ile maluldür. Grev ve sendika meselesinde otoriter ve paternalist yaklaşımlara sahiptir. Dolayısıyla dergiyi aynı zamanda rejimin sosyal politika yayını olarak da nitelemek mümkündür. Eylül 1945’te yayın hayatına başlayan dergi Eylül 1947’ye kadar birkaç sayı dışında aylık olarak çıkarılmış ancak daha sonra yayın periyodu aksamaya başlamıştır. Toplam 29 sayı yayımlanan Çalışma dergisinin elimizdeki son sayısı Aralık 1950 tarihlidir. Bu çalışmada Çalışma dergisinin Eylül 1945 ile Aralık 1950 arasında yayımlanan 29 sayısı ele alınacaktır. Demokrat Parti iktidarından sonra 1953’te Çalışma Vekaleti Dergisi adıyla bir dergi yanında 1970’lerde Çalışma Dergisi ve Çalışma Hayatımız adıyla başka dergiler de çıkarılmıştır. Ancak bu dergilerin Çalışma dergisinin devamı olmadığını, biçim, içerik ve yayın kadrosu açısından farklı dergiler olduğunu düşünüyoruz. Bu nedenle çalışmamız 1945-1950 arasında 29 sayı yayımlanan Çalışma dergisini ele alacaktır.