Nereye Gidiyorsun, Aida? (Quo Vadis, Aida?, 2020) Filminin Göstergebilimsel Analizi

Sinema toplumsal olayların kitlelere iletilmesini kolaylaştıran, kolektif belleği inşa eden ve tarihsel gerçeklikleri yeniden üreten anlatı araçlarından biridir. Bu anlamda Yugoslavya’nın dağılma süreci ve Bosna İç Savaşı (1992-1995) Balkan coğrafyasının toplumsal hafızasında onarılması güç yaralar açmış, 1995 Srebrenitsa Soykırımı ise uluslararası sistemin çöktüğü acı bir örnek olarak tarihe geçmiştir. Jasmila Zbanic’in yönetmenliğini yaptığı Nereye Gidiyorsun, Aida? (Quo Vadis, Aida?, 2020) filmi de bu tarihsel travmayı Birleşmiş Milletler (BM) üssünde çevirmen olarak çalışan Aida karakterinin gözünden izleyiciye aktarmaktadır. Bu çalışmanın amacı söz konusu filmin görsel, işitsel ve anlatısal kodlarını göstergebilimsel bir yaklaşımla analiz ederek filmin derin yapısında yatan sosyolojik ve tarihsel anlamları ortaya çıkarmaktır. Bu bağlamda araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden göstergebilimsel analiz ve sosyolojik film analizi tekniği kullanılarak film mekân, karakter, nesne ve toplumsal bellek kodları bağlamında incelenmiştir. Çözümleme sürecinde Ferdinand de Saussure, Charles Sanders Peirce ve Roland Barthes’ın göstergebilimsel yaklaşımlarının yanı sıra Laura Mulvey’in temsil etiği ve Paul Ricoeur’ün hafıza-unutuş kuramlarından yararlanılmıştır. Literatürde genellikle savaş filmlerinde orduların veya karargâhların kurtarılması anlatılırken bu filmde merkeze alınan bir kadının ailesini Sırp ordusuna teslim etmemek için verdiği mücadele ile alışılmış savaş anlatılarının dışına çıkılmaktadır. Analiz sonucunda BM’nin “koruyucu” mitinin filmde mavi kasklar ve kimlik kartları üzerinden nasıl yapıbozuma uğratıldığı ve Sırp askerlerinin eylemlerindeki teatralliğin sahte bir barış göstergesi olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Sonuç olarak film parçalanan kolektif belleğin, “unutma”, “affetme” ve “yüzleşme” kavramları üzerinden sinemada nasıl yeniden inşa edildiğini ve savaş sonrası aynı topraklarda birlikte yaşama zorunluluğunu göstergebilimsel dille incelemektedir.