FRAZEOLOGIK BIRLIKLARNING KONTEKSTUAL SEMANTIKASI

Mazkur maqolada frazeologik birliklarning kontekstual semantikasi o‘zbek tilshunosligi va zamonaviy frazeologik tadqiqotlar kesishgan nuqtada tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi frazeologik birlik ma’nosining nutqda qanday aktuallashishi, barqaror semantik invariant bilan matn ichida yuzaga keladigan variant semalar o‘rtasidagi munosabatni aniqlashdan iborat. Ishda tavsifiy, komponent, kontekstual, funksional-pragmatik hamda lingvomadaniy yondashuvlardan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, frazeologik birlik ma’nosi faqat lug‘aviy izoh bilan chegaralanmaydi, u yaqin matniy muhit, kommunikativ vaziyat, uslub, muallif niyati va madaniy presuppozitsiyalar ta’sirida qayta taqsimlanadi. Maqolada kontekstual semantikaning besh asosiy ko‘rinishi ajratiladi: literal va idiomatik ma’no farqlanishi, emotsional-baholovchi kuchayish yoki susayish, pragmatik yo‘naltirish, uslubiy qayta markazlashuv hamda variativ-transformatsion yangilanish. Olingan xulosalar frazeografiya, o‘zbek milliy korpusini yaratish, badiiy matn talqini va frazeologiyani o‘qitish amaliyoti uchun muhimdir.