Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü (ETAE) “IZ” Herbaryumu’nun Revizyonu ve Dijitalleştirilmesinin Türkiye Florası’na Katkısı

Herbaryumlar; bitki çeşitliliğinin belgelenmesi, korunması ve bilimsel araştırmalara temel veri sağlaması açısından kritik öneme sahip koleksiyonlardır. Dünya Herbaryum İndeksi'nde (Index Herbariorum) "IZ" kısaltması ile kodlanan Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü (ETAE) Herbaryumu, 1964 yılında Ulusal Tohum Gen Bankası bünyesinde çalışmalarına başlamış, uluslararası standartlarda kurutulmuş bitki örneklerinin muhafaza edildiği bir birimdir. IZ Herbaryumu, özellikle tarımsal önemi olan bitki türlerine ait örnekleri barındırması yönünden ayrıcalıklı bir konumdadır. Dr. Mirza Gökgöl’ün 1930’lu yıllarda Türkiye genelinden topladığı buğday - arpa koleksiyonunu ve Ulusal Gen Bankası’ndaki tohum örneklerine ait herbaryum materyallerini içermesi, IZ herbaryumuna özgün bir nitelik kazandırmaktadır. Bu çalışmada, "IZ" Herbaryumu’nda yürütülen revizyon, zenginleştirme ve dijitalleştirme çalışmalarının sonuçları değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında, mevcut herbaryum örnekleri ile arazi çalışmaları sonucu toplanan bitki materyalleri, uluslararası standartlara uygun biçimde teşhis edilerek kartonlara monte edilmiş ve kontrollü koşullarda muhafaza altına alınmıştır. Ayrıca, teşhisi tamamlanan örneklerin yüksek çözünürlüklü görüntüleri alınarak TAGEM Dijital Herbaryumu’na aktarılmıştır. Güncel kayıtlar, IZ' Herbaryumu’nda muhafaza edilen örnek sayısının 70 ilimizden toplanan yaklaşık 37.000 adede ulaştığını; koleksiyonun 145 familya, 517 cins ve 1.520 taksonu kapsadığını ortaya koymaktadır. Koleksiyonda en yüksek temsil oranına sahip familyalar sırasıyla Poaceae, Fabaceae, Lamiaceae, Asteraceae, Caryophyllaceae, Liliaceae, Rosaceae ve Brassicaceae’dir. Daha önce teşhisi yapılmamış örneklerin tanımlanması ve geçmiş yıllarda toplanmış materyalin güncel taksonomik yaklaşımlar doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi, Türkiye florasının belgelenmesine önemli katkılar sağlamıştır. Dijitalleştirme çalışmaları ile herbaryum verilerinin erişilebilirliği artırılmış ve bilimsel araştırmalar için sürdürülebilir bir veri altyapısı oluşturulmuştur. Tüm bu veriler ışığında, ETAE 'IZ' Herbaryumu'nun, ulusal bitki genetik kaynaklarının muhafazası ve floristik çalışmaların yürütülmesinde stratejik bir merkez olduğu görülmektedir.