Kayseri Arabidin Mescidi: Mimari Özellikleri ve Restorasyonu

Kayseri İli, Kocasinan İlçesi, Arabidin Mahallesi’nde, Erkilet Bölgesi’nin tarihsel yerleşim dokusu içerisinde konumlanan Arabidin Mescidi, H.1253 / M.1837–1838 yılında Hacı Mustafa adlı bir hayır sahibi tarafından yaptırılmış Osmanlı İmparatorluğu’nun geç dönem eserlerindendir. Erkilet, 19. yüzyılda Kayseri’nin en kalabalık köylerinden biri olup çok sayıda mahalleden oluşan yerleşim birimleriyle dikkat çekmektedir. Ancak 1971 yılında taş düşmeleri nedeniyle mescidin bulunduğu alanın afet bölgesi ilan edilmesi ve yerleşimin büyük ölçüde boşaltılması, Arabidin Mescidi dâhil olmak üzere birçok yapının terk edilmesine ve zamanla bölgenin harap olmasına yol açmıştır. 2022 yılında Arabidin Mescidi’nin rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri Kocasinan Belediyesi Başkanlığı tarafından hazırlatılmıştır. Ardından, Kayseri Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’na sunularak onayları alınmıştır. 2023–2024 yılları arasında Kocasinan Belediyesi tarafından restore ettirilmiştir.Bu çalışmada, Arabidin Mescidi’nin mimari özellikleri, restorasyon öncesi durumu ve uygulanan restorasyon süreci ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.Çalışmanın amacı Arabidin Mescidi’nin mimari ve süsleme özelliklerinin ortaya konulması kapsamında, gerçekleştirilen restorasyon uygulamalarını koruma ilkeleri doğrultusunda değerlendirmektir.Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup, tümevarım yöntemi ile örnekler üzerinden betimleme ve gözleme dayalı sonuca ulaşılmıştır.Araştırmada sanat tarihi, mimarlık tarihi ve koruma-restorasyon disiplinlerinin birlikte kullanıldığı çok yönlü bir yöntem izlenmiştir. Çalışmanın hazırlanmasında öncelikle yapı yerinde incelenmiş; plan, cephe düzenlemeleri, yapı elemanları, malzeme özellikleri ve süslemeleri detaylı biçimde gözlemlenmiştir. Restorasyon öncesi ve sonrası durumlar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; yapının rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri, hasar analiz paftaları ve statik raporları ile Kayseri Kültür Varlıklarının Koruma Bölge Kurul kararları incelenmiştir. Bunun yanında, Kayseri ve çevresindeki benzer plan tipolojisine sahip kırsal mescit örnekleriyle karşılaştırmalar yapılarak yapının bölgesel mimari gelenek içerisindeki konumu ortaya konulmuştur.