TÜRK MÜZİĞİ EKSİK ÖLÇÜ BESTELEME TEKNİKLERİNİN ANALİZİ

ÖZ Bu araştırma; Türk müziği literatüründe eksik ölçülü eserlere yönelik özel bir çalışmanın bulunmaması nedeniyle gerçekleştirilmiştir. Konunun araştırılmasına yönelik ilk olarak, Türk müziği nota arşivlerinde eksik ölçülü olarak bestelenmiş eserler tespit edilmeye çalışılmıştır. Beste, Ağır semâî ve Yürük semâî formları özelinde yapılan arşiv taramasında; Ağır semâî formunda dokuz, Yürük semâî formunda ise 52 eksik ölçülü eser tespit edilmiş ve 52 Yürük semâî araştırmanın örneklemi olarak kullanılmıştır. İlk olarak bu 52 eserin güfte vezinleri belirlenmiş, ardından, her eser için ayrı ayrı olmak üzere kullanılan veznin/güfte hecelerinin usûl ana darplarına nasıl taksim edildiğine yönelik tespitlerin bulunduğu şemalar oluşturulmuştur. İkinci olarak aynı/benzer usûl-vezin/güfte dağılımını kullanan eserler, bestekârları da belirtilerek sınıflandırılmıştır. Bulgular; kullanılan bütün vezinlerin Hezec bahrinde olduğunu, “mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün” vezninin belirgin şekilde fazla kullanıldığını ve zaman çizelgesinde bestekârlar arasında süreklilik gösteren iki vezin kullanımının bulunduğunu göstermiştir. Eserlerin çok büyük bölümünde aynı usûl-vezin/güfte dağılımının tercih edilmiş olması sebebiyle de eksik ölçülü Yürük semâî besteleme konusunda bestekârlar arasında ortak bir biçim anlayışı ve gelenekselleşmiş bir inşâ planı bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca mevcut yazılı kaynaklarda yer alan eksik ölçü kavramına yönelik tanımların, Türk müziğindeki eksik ölçü besteleme yöntemlerini izah etmek için yetersiz kaldığı görülmüş ve bu araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda mevcut yazılı kaynaklarda yer alan tanımlara ilave tanımlar yapılmıştır.